Ở giữa vùng Black Hills của bang South Dakota, một ngọn núi granite đã trở thành biểu tượng quen thuộc của nước Mỹ. Trên lớp đá vô hình ấy, bốn gương mặt của các vị tổng thống nhìn xuống thế giới: George Washington, Thomas Jefferson, Abraham Lincoln và Theodore Roosevelt. Từ xa, núi khắc 4 vị tổng thống Mỹ trông như bốn bức tượng khổng lồ đang hòa vào chính ngọn núi. Từ gần, người ta có thể thấy từng đường nét của đôi mắt, chiếc mũi, hàm và nếp nhăn trên gương mặt.
Mount Rushmore không phải là một hiện tượng tự nhiên được tạo ra bởi thiên nhiên, cũng không phải một ngôi mộ chứa hài cốt của các vị tổng thống. Đây là một công trình điêu khắc được con người hoàn thành trong nhiều thập kỷ, trở thành Đài tưởng niệm Quốc gia Mount Rushmore. Công trình này vừa là một thành tựu nghệ thuật độc đáo, vừa là một cách kể chuyện về lịch sử và tinh thần của nước Mỹ.
Có thể bạn quan tâm: Nông Trại Bò Sữa Đà Lạt Milk: Khám Phá Nguồn Sữa Tươi Và Đặc Sản Cao Nguyên
Mount Rushmore nằm ở đâu?
Mount Rushmore nằm trong dãy Black Hills, gần thị trấn Keystone, bang South Dakota, cách thành phố Rapid City khoảng 40 km về phía tây. Đỉnh núi cao khoảng 1.745 mét so với mực nước biển. Không gian xung quanh gồm rừng thông, đồi đá, hồ nước và những con đường scenic đặc trưng của vùng núi phía tây nước Mỹ.
Phần điêu khắc được công bố với quy mô rất lớn, khoảng 111 mét chiều cao, 82 mét chiều rộng và 18 mét chiều sâu. Vì vậy, khi nhìn từ điểm ngắm cảnh chính, người ta dễ có cảm giác bốn vị tổng thống đang ngồi hoặc đứng trên đỉnh núi.
Từ trái sang phải trong bố cục chính là:
- George Washington
- Thomas Jefferson
- Theodore Roosevelt
- Abraham Lincoln
Điểm đáng chú ý là vị Roosevelt được khắc ở đây là Theodore Roosevelt, vị tổng thống thứ 26 của nước Mỹ, không phải Franklin D. Roosevelt, vị tổng thống thứ 32.
Có thể bạn quan tâm: Nên Đi Đâu Ở Đà Lạt? Những Địa Điểm Đáng Ghé Nhất Cho Mọi Chuyến Đi
Bốn vị tổng thống được chọn có ý nghĩa gì?
Bốn gương mặt trên Mount Rushmore không được lựa chọn chỉ vì thứ hạng hay vì đánh giá cá nhân của người thiết kế. Mỗi vị tổng thống đại diện cho một giai đoạn, một giá trị hoặc một sự kiện quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của nước Mỹ.
| Vị tổng thống | Giai đoạn | Vai trò thường được nhắc đến |
|---|---|---|
| George Washington | Tổng thống thứ nhất, 1789–1797 | Lãnh tục Cách mạng Mỹ, người mở đường cho hệ thống tổng thống mới |
| Thomas Jefferson | Tổng thống thứ ba, 1801–1809 | Tác giả chính của Tuyên ngôn Độc lập, đại diện cho tư tưởng dân chủ và chính sáng kiến |
| Abraham Lincoln | Tổng thống thứ mười sáu, 1861–1865 | Giữ Liên minh trong Nội chiến, gắn với việc chấm dứt chế độ nô lệ |
| Theodore Roosevelt | Tổng thống thứ hai mươi sáu, 1901–1909 | Đại diện cho sự hiện đại hóa, bảo tồn thiên nhiên và vai trò của nước Mỹ trên trường quốc tế |
Cách lựa chọn này tạo nên một câu chuyện có trật tự: nước Mỹ được khai sinh, các ý tưởng tự do dân chủ được hình thành, Liên minh được bảo toàn và đất nước bước vào một thời kỳ mới với quy mô lớn hơn.
George Washington: người mở đường cho một quốc gia mới
George Washington thường được xem là biểu tượng của nguồn gốc dân chủ Mỹ. Ông chỉ huy quân đội trong Cách mạng Mỹ, sau đó trở thành tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ. Sự xuất hiện của Washington trên Mount Rushmore nhắc người ta đến giai đoạn chuyển tiếp từ một tập hợp thuộc địa Anh thành một quốc gia mới.
Tuy nhiên, Washington không chỉ là một hình tượng hoàn hảo. Ông từng sở hữu nô lệ và có những mối quan hệ phức tạp với chế độ nô lệ. Bởi vậy, gương mặt của ông trên núi vừa tượng trưng cho nền độc lập, vừa mở ra một cuộc tranh luận về tính chất của lịch sử Mỹ. Đây chính là điểm thú vị của việc đọc Mount Rushmore: bài tưởng niệm không chỉ tôn vinh, mà còn buộc người ta phải nhìn nhận những mặt tối.
Thomas Jefferson: tự do, dân chủ và giấc mơ mở rộng
Thomas Jefferson được nhớ đến với vai trò tác giả chính của Tuyên ngôn Độc lập, văn bản đặt nền móng cho tư tưởng dân chủ Mỹ. Tuy nhiên, tại thời điểm xây dựng Mount Rushmore, ông còn được nhắc đến như một tổng thống có tầm nhìn mở rộng đất nước, đặc biệt là thông qua việc mua Louisiana và chuyển hướng phát triển của nước Mỹ về phía Tây.
Sự lựa chọn Jefferson phản ánh một khía cạnh quan trọng trong lịch sử Hoa Kỳ. Khi nước Mỹ mở rộng, nó không chỉ phát triển kinh tế và chính trị mà còn tiếp xúc, xâm lấn và thay đổi mạnh mẽ các vùng đất đất bản địa. Vì thế, việc khắc ông trên một ngọn núi thuộc vùng lãnh thổ bản địa càng khiến ý nghĩa của công trình trở nên nhiều lớp hơn.
Lịch sử của Jefferson cũng gắn với chế độ nô lệ. Ông từng giữ vai trò trong việc duy trì và mở rộng chế độ nô lệ, đồng thời là người có tư tưởng tự do nhưng sống trong một xã hội còn nhiều mâu thuẫn. Vì vậy, hình ảnh Jefferson trên Mount Rushmore có thể được hiểu theo hai cách: như một biểu tượng của lý tưởng tự do, hoặc như lời nhắc về khoảng cách giữa lý tưởng và thực tế lịch sử.
Abraham Lincoln: giữ cho Liên minh còn tồn tại
Abraham Lincoln là vị tổng thống thứ mười sáu, lãnh đạo Hoa Kỳ trong bốn năm của Nội chiến. Ông thường được khắc hình ở bên phải, bên cạnh Theodore Roosevelt. Khuôn mặt gầy, bộ râu quai nón và biểu cảm nghiêm túc của Lincoln tạo nên một hình ảnh khác biệt so với các vị còn lại.
Lincoln được chọn vào Mount Rushmore vì nỗ lực bảo toàn Liên minh. Khi các bang miền Nam tuyên bố ly khai, ông đối mặt với nguy cơ quốc gia tan rã. Cùng với việc chỉ huy quân đội, ông ban hành Emancipation Proclamation, mở đường cho quá trình xóa bỏ chế độ nô lệ và xây dựng nền tự do rộng rãi hơn.
Tuy nhiên, Lincoln không phải là một nhân vật hoàn toàn đơn giản. Chính sách của ông trong Nội chiến luôn bị giới hạn bởi bối cảnh chính trị và chiến tranh. Quyền tự do của người Mỹ da đen và phụ nữ vẫn chưa được bảo đảm đầy đủ khi ông còn sống. Bức chân dung Lincoln trên đỉnh núi vì thế vừa thể hiện lòng yêu nước, sự hy sinh và tinh thần giữ liền khối, vừa gợi ra những câu hỏi về sự tiến bộ chậm rãi của dân chủ tại Mỹ.
Theodore Roosevelt: bảo tồn thiên nhiên và quyền lực trần thế
Theodore Roosevelt là vị tổng thống thứ hai mươi sáu, giữ chức từ năm 1901 đến năm 1909. Ông được nhớ đến vì chính sách bảo tồn thiên nhiên, phát triển các công viên quốc gia và chú trọng đến sức khỏe, năng lượng, học thức của người dân.
Trong nhận thức hiện đại, chính sách bảo tồn tự nhiên của Roosevelt có vẻ đặc biệt gần gũi với bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái đa dạng sinh. Nhiều người tìm thấy ở ông một tầm nhìn sớm về việc bảo vệ tài nguyên cho thế hệ tương lai.
Bên cạnh đó, Roosevelt cũng là người đẩy mạnh vai trò của nước Mỹ trong các mối quan hệ quốc tế. Chính sách đối ngoại của ông thường bị đánh giá là tham vọng, có yếu tố can thiệp vào các khu vực khác. Vì vậy, gương mặt của ông trên Mount Rushmore cũng nhắc chúng ta rằng “tiến bộ” của một quốc gia không đơn thuần là chuyện tốt; nó còn gắn với quyền lực, lý tưởng và những hệ quả lịch sử phức tạp.
Có thể bạn quan tâm: Nên Đi Đầm Sen Hay Suối Tiên? So Sánh Chi Tiết Để Chọn Đúng Điểm Đến
Quá trình tạo nên núi khắc 4 vị tổng thống Mỹ
Quá trình tạo nên Mount Rushmore bắt nguồn từ một mong muốn xây dựng một đài tưởng niệm lớn cho dân tộc Mỹ. Năm 1925, Quốc hội Hoa Kỳ chấp thuận việc thành lập một khu tưởng niệm quốc gia tại Black Hills. Nhà điêu khắc Gutzon Borglum sau đó được mời tham gia thiết kế và thực hiện công trình.
Borglum ban đầu có tầm nhìn lớn hơn, dự kiến khắc khoảng sáu vị tổng thống. Tuy nhiên, chi phí thực hiện vô cùng tốn kém. Việc cắt đá ở độ cao lớn, điều kiện địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt và thiếu huy động tài chính khiến dự án phải thu hẹp quy mô. Cuối cùng, công trình được hoàn thành với bốn vị tổng thống.
Công việc bắt đầu vào khoảng năm 1927 và kéo dài đến năm 1941. Trong nhiều năm, công nhân phải làm việc trên dây, ván đu gỗ và giàn giáo. Các khối đá bị phá bằng mìn nổ, thiết bị khoan, búa điện và nhiều dụng cụ chuyên dụng. Từng đường nét của khuôn mặt được xác định thông qua hình ảnh, mô hình, số đo và kinh nghiệm của nhà điêu khắc.
Không khó hiểu vì sao nhiều tác phẩm điêu khắc tạo hình núi có quy mô lớn lại mất thời gian lâu như vậy. Người lao động không chỉ phải đánh bỏ đá, mà còn phải bảo đảm các bề mặt không bị nứt, bị lệch hoặc làm mất độ sắc nét của khuôn mặt.
Năm 1941, Gutzon Borglum qua đời khi công trình đang gần hoàn thành. Con trai ông, Lincoln Borglum, tiếp tục hoàn thiện những chi tiết còn lại. Ngày nay, khi nhìn những bức chân dung hoàn chỉnh, người ta dễ quên rằng phía sau đó là nhiều năm lao động nặng nhọc, sự thay đổi của dự án và cả những giới hạn từ tài chính, thời tiết.
Vì sao chỉ có bốn vị tổng thống?
Có lẽ câu hỏi tự nhiên nhất khi nhìn núi khắc 4 vị tổng thống Mỹ là: tại sao không phải Washington, Jefferson, Lincoln, Roosevelt và cả những vị tổng thống khác?
Câu trả lời nằm ở ba yếu tố.
1. Bố cục và không gian điêu khắc
Một ngọn núi không thể chứa vô hạn những khuôn mặt. Bốn vị tổng thống tạo thành một tổng thể lớn, rõ nét và tương đối cân đối khi nhìn từ điểm tham quan. Nếu thêm nhiều hình, công trình sẽ dễ trở nên chật cứng, mất tỷ lệ và khó đọc.
2. Bản sắc lịch sử được lựa chọn
Bốn vị tổng thống đại diện cho một câu chuyện có khả năng tạo sự liên tục:
- Washington: nền tảng và khởi đầu.
- Jefferson: tư tưởng tự do và khát vọng mở rộng.
- Lincoln: bảo toàn quốc gia trong khủng hoảng.
- Roosevelt: sự phát triển, bảo tồn và hiện đại hóa.
3. Kinh phí và điều kiện thực hiện
Có thể bạn quan tâm: Mua Dâu Tây Đà Lạt Ở Đâu? Kinh Nghiệm Chọn Nơi Uy Tín, Giá Tốt Và Bảo Quản Đúng Cách
Công trình đã vượt quá khả năng của nhiều phương án ban đầu. Để có thêm một gương mặt, đội ngũ phải khắc thêm đá, làm lại thiết kế, gia cố bề mặt và kéo dài thời gian thi công. Bốn vị được hoàn thành là sự cân bằng giữa tầm nhìn nghệ thuật và thực tế.
Điều này cũng có nghĩa rằng việc chỉ có bốn vị tổng thống trên Mount Rushmore không phải là một bảng xếp hạng tuyệt đối về “vị tổng thống vĩ đại nhất”. Đó là lựa chọn của các nhà lập quốc, nhà điêu khắc và người dân Mỹ trong một thời kỳ cụ thể.
Black Hills không phải là một vùng đất trống
Nhìn Mount Rushmore từ góc du lịch, người ta dễ có cảm giác đây chỉ là một điểm đến với thiên nhiên đẹp và lịch sử của các vị tổng thống. Tuy nhiên, Black Hills còn có một lịch sử sâu sắc và đầy xung đột liên quan đến nhiều cộng đồng bản địa.
Black Hills là cội nguồn văn hóa và tâm linh quan trọng đối với Lakota, Cheyenne, Dakota, Nakota cùng nhiều nhóm dân tộc khác. Vùng đất này từng thuộc về các cộng đồng này trong thời kỳ trước khi chính quyền Hoa Kỳ mở rộng kiểm soát.
Năm 1868, Hiệp ước Fort Laramie xác định nhiều vùng đất ở Black Hills là lãnh thổ chưa bị nhượng, hạn chế việc người Mỹ di cư và khai thác tài nguyên. Tuy nhiên, khi vàng được phát hiện và làn số khai thác mở rộng vào cuối thế kỷ XIX, chính quyền liên bang đã thực hiện chính sách phá vỡ hiệp ước. Quân đội bảo vệ các tuyến đường khai thác, các cuộc xung đột vũ trang bùng nổ và việc chiếm đất tiếp diễn trong nhiều thập kỷ.
Do đó, Mount Rushmore nằm trong một mạch lịch sử mà các cộng đồng bản địa không thể bị tách rời khỏi đất liệt. Việc xây dựng đài tưởng niệm của bốn vị tổng thống Hoa Kỳ trên một ngọn núi có ý nghĩa với nước Mỹ cũng đồng thời gợi lên câu hỏi về cách chính quyền sử dụng và thể hiện quyền sở hữu đối với vùng đất này.
Quan điểm của các cộng đồng bản địa cũng không hoàn toàn giống nhau. Có người muốn chính thức thừa nhận hơn nữa chiến tranh đất đai, có người tập trung vào việc bảo tộc, trả lại đất hoặc thay đổi cách giải thích nơi tưởng niệm. Những khác biệt đó cho thấy việc đánh giá Mount Rushmore không chỉ là đánh giá một tác phẩm nghệ thuật, mà còn chạm đến ký ức, công lý và danh tính.
Vì vậy, một cách nhìn cân bằng hơn là đồng thời ghi nhận hai phương diện: đây là thành tựu nghệ thuật và biểu tượng quan trọng của nước Mỹ, đồng thời là công trình nằm trên một vùng đất có lịch sử phức tạp với các cộng đồng bản địa.
Nghệ thuật và kỹ thuật điêu khắc
Điểm ấn tượng nhất của Mount Rushmore là người ta nhìn thấy bốn khuôn mặt như thể chúng đã tồn tại từ lâu trong lớp đá tự nhiên. Thực tế, mỗi đường nét đều là kết quả của quá trình cắt, khoan, phá và mài đá có kiểm soát.
Nhà điêu khắc phải sử dụng thiết bị để tạo ra các mặt phẳng, đường viền và bóng đổ. Granite là loại đá rất cứng, vì vậy công việc trên đỉnh núi đòi hỏi cả sức mạnh thể chất lẫn kỹ năng kỹ thuật. Nhiều dây thép, giàn giáo và thiết bị nâng hóa được sử dụng để đưa công nhân lên những vị trí cao.
Quá trình điêu khắc còn phải tính đến ánh sáng tự nhiên. Ánh sáng chiều từ một hướng có thể làm một khuôn mặt trông khác hẳn so với ánh sáng từ hướng khác. Chính vì vậy, bố cục của Mount Rushmore không chỉ dựa vào số đo mà còn chú ý đến cách bốn gương mặt nhìn ra cùng một không gian. Từ những góc khác nhau, một số chi tiết có thể bị che khuất hoặc trông không rõ nét.
Mặt khác, các điều kiện tự nhiên cũng tạo ra thách thức lâu dài. Nước mưa chảy vào các khe nứt, băng giá đóng cứng, nhiệt độ thay đổi liên tục và chất khoáng hóa trong đá đều có thể làm suy yếu bề mặt. Vì vậy, việc bảo quản một tác phẩm ngoài trời với quy mô như Mount Rushmore là công việc thường xuyên chứ không phải điều có thể hoàn thành ngay sau khi công trình được dựng xong.
Những hiểu lầm thường gặp về Mount Rushmore
Một số quan niệm phổ biến về núi khắc 4 vị tổng thống Mỹ vẫn cần được làm rõ.
Thứ nhất, Mount Rushmore không phải là một ngôi mộ. Công trình được xây dựng như một đài tưởng niệm, không phải nơi chôn cất hay bảo quản thi thể các vị tổng thống. Không có hài cốt của họ được đặt trong khu vực này.
Thứ hai, đây không phải tác phẩm của thời cổ đại. Các bức chân dung được hoàn thành vào thế kỷ XX với máy móc, dây thép, thuốc nổ và sự tham gia của hàng trăm công nhân.
Thứ ba, Theodore Roosevelt không phải Franklin D. Roosevelt. Đây là một điểm thường bị nhầm lẫn vì cùng họ Roosevelt. Theodore Roosevelt sống vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, còn Franklin D. Roosevelt là vị tổng thống thứ ba mươi hai, nổi tiếng với chính sách xử lý Đại Suy thoái và Thế chiến thứ Hai.
Thứ tư, bốn gương mặt không nhất thiết thể hiện bốn vị tổng thống “đáng nhớ nhất”. Đây là lựa chọn có chủ đích của các nhà thiết kế trong bối cảnh lịch sử, không gian và ngân sách của đầu thế kỷ XX.
Thứ năm, Mount Rushmore khác với Crazy Horse Memorial. Crazy Horse là điêu khắc riêng ở gần đó, do nhà điêu khắc bản địa Korczak Ziolkowski thực hiện, với mục tiêu tôn vinh một nhân vật và câu chuyện khác. Hai công trình không nên bị nhầm là cùng một địa điểm.
Khi ghé thăm núi khắc 4 vị tổng thống Mỹ
Để trải nghiệm Mount Rushmore rõ nét nhất, người du khách nên đến điểm ngắm chính trước. Từ góc nhìn được thiết kế, bốn gương mặt sẽ hiện ra theo đúng bố cục. Ánh sáng buổi sớm thường tạo bóng đổ dễ nhận biết, còn ánh sáng chiều muộn có thể làm nổi bật đường nét của các khuôn mặt.
Mùa thu thường mang lại không khí dễ chịu, màu lá đổi và cảnh quan đẹp. Mùa hè cũng thu hút nhiều du khách nhưng thời tiết có thể nóng vào buổi trưa. Mùa đông tuy đẹp và yên tĩnh, song tuyết, băng và gió mạnh có thể khiến việc đi bộ trên các đường xung quanh trở nên nguy hiểm.
Khu vực thường có các đường đi bộ, điểm ngắm cảnh và trung tâm giải thích thông tin. Du khách cũng có thể kết hợp chuyến đi với Badlands National Park, Custer State Park, Wind Cave hoặc các điểm đến gần đó. Tuy nhiên, lịch mở cửa, phí vào cổng, tình trạng bãi đỗ xe và các dịch vụ hỗ trợ có thể thay đổi theo mùa, nên cần kiểm tra thông tin chính thức từ National Park Service trước khi đi.
Không nên trèo lên các mặt đá, đi vào khu vực bị rào chắn hoặc chạm tay vào những bề mặt nhạy cảm. Đá granite trông có vẻ bền chắc nhưng vẫn có thể trơn trượt, nứt hoặc rơi rào trong điều kiện thời tiết xấu. Một chuyến tham quan tốt không chỉ là chụp ảnh, mà còn là cơ hội để tìm hiểu lịch sử của công trình và cảnh quan xung quanh.
Ý nghĩa của Mount Rushmore trong văn hóa hiện đại
Mount Rushmore đã trở thành một trong những hình ảnh nhận diện phổ biến nhất của nước Mỹ. Bức tượng xuất hiện trong phim ảnh, quảng cáo, trò chơi, biểu tượng, meme và các sản phẩm văn hóa đại chúng. Với nhiều người nước ngoài, núi khắc 4 vị tổng thống Mỹ gần như đồng nghĩa với hình ảnh nước Mỹ hiện đại.
Tuy nhiên, một biểu tượng càng phổ biến càng dễ bị đơn giản hóa. Mount Rushmore không chỉ nói về bốn con người; nó còn nói về cách một quốc gia chọn những nhân vật để ghi nhớ, những câu chuyện để kể và những ký ức để gìn giữ.
Nếu chỉ nhìn vào bốn gương mặt, người ta có thể nghĩ rằng lịch sử Mỹ là chuỗi những vị lãnh đạo lớn đã dẫn dắt đất nước đi qua các cuộc khủng hoảng. Nhưng nếu tìm hiểu sâu hơn, sẽ thấy bên cạnh những đóng góp lớn lao còn có chế độ nô lệ, chủ nghĩa thực dân, phong trào bảo tồn, bất đồng về dân quyền, quyền lực của chính quyền liên bang và sự mất mát của các cộng đồng bản địa.
Đó chính là giá trị của một đài tưởng niệm. Nó không chỉ để khiến người ta ngắm nhìn và tán thưởng, mà còn để khiến người ta suy nghĩ. Một công trình ký ức luôn có nhiều cách đọc. Nó có thể được xem là biểu tượng của tinh thần dân chủ, lòng yêu nước và sự phát triển; đồng thời cũng có thể là bằng chứng cho thấy mỗi giai đoạn lịch sử đều có những lựa chọn, nỗ lực và mâu thuẫn riêng.
Kết luận
Núi khắc 4 vị tổng thống Mỹ không chỉ là một công trình để ngắm cảnh. Mount Rushmore là nơi lưu giữ hình ảnh của bốn vị tổng thống đại diện cho các giai đoạn khác nhau của lịch sử Hoa Kỳ. Washington gợi nhớ nguồn gốc dân chủ, Jefferson gợi nhớ tư tưởng tự do và chính sách mở rộng, Lincoln gợi nhớ cuộc chiến để bảo toàn Liên minh, còn Theodore Roosevelt gợi nhớ sự hiện đại hóa và bảo tồn thiên nhiên.
Để hiểu đầy đủ Mount Rushmore, người ta cần vừa trải nghiệm vẻ đẹp của một tác phẩm điêu khắc vĩ đại, vừa tìm hiểu lịch sử tạo nên nó. Cần nhớ rằng bức tượng được xây dựng trong bối cảnh các tầng lớp xã hội Mỹ thay đổi, nơi phần lớn tổng thống từng là nam giới thuộc các nhóm quyền lực trung lưu, và trên một vùng đất có lịch sử sâu sắc với các cộng đồng bản địa.
Vì vậy, Mount Rushmore vừa là biểu tượng của lịch sử Mỹ, vừa là tấm gương phản chiếu cách mỗi thời kỳ lựa chọn ký ức. Hình ảnh bốn gương mặt vẫn uy nghi giữa Black Hills, nhưng mỗi lần nhìn ngắm, người ta có thể đặt ra nhiều câu hỏi hơn: ai được nhớ, ai bị lãng quên, và một quốc gia muốn kể câu chuyện nào về chính mình?