Khi nhắc đến nơi lạnh nhất thế giới, nhiều người nghĩ ngay đến Bắc Cực. Tuy nhiên, địa điểm được ví như “điểm lạnh nhất của hành tinh” lại không nằm trên đỉnh Trục Bắc – Cực, mà ở một thung lũng remote của Siberia. Đó là Oymyakon, một ngôi làng nhỏ nằm trong Cộng hòa Sakha, thuộc vùng Viễn Đông của nước Nga.
Oymyakon không phải nơi duy nhất trên thế giới có nhiệt độ cực thấp. Nam Cực, Greenland hay một số vùng núi cao cũng từng ghi nhận những mức nhiệt độ khủng khiếp. Nhưng nếu xét đến những nơi có người sinh sống quanh năm, Oymyakon thường được xem là một trong những khu vực lạnh nhất và nổi tiếng nhất hành tinh. Vậy điều gì khiến ngôi làng này lạnh đến mức đáng sợ, trong khi Bắc Cực lại không phải nơi lạnh nhất?
Có thể bạn quan tâm: Những Địa Điểm Vui Chơi Ở Sài Gòn Ban Ngày: Khám Phá Thành Phố Không Ngủ
Bắc Cực không nhất thiết là nơi lạnh nhất
Bắc Cực là điểm Bắc của Trái Đất, nơi các đường kinh tuyến hội tụ. Đây là vùng địa lý cực Bắc, nhưng không đồng nghĩa với việc mọi nơi trong vùng đều có nhiệt độ thấp nhất thế giới. Bắc Cực nằm trên một đại dương, được bao quanh bởi băng và nước. Mặt biển có khả năng điều tiết nhiệt độ, làm cho không khí ven biển và không khí trên bề mặt băng biển thay đổi chậm hơn so với không khí trên lục địa.
Trong mùa đông, nhiệt độ ở Bắc Cực có thể xuống rất thấp, nhưng những đợt rét gay gắt nhất thường xuất hiện ở các vùng lục địa có khí hậu lục địa mạnh mẽ. Những vùng này nằm sâu trong lòng châu lục, xa biển, nên mùa đông khô và kéo dài. Không khí lạnh tích tụ dưới tầng đất, trong thung lũng và trên các đồng bằng phẳng, tạo ra những mức nhiệt thấp hơn nhiều so với Bắc Cực.
Nói cách khác, “càng gần Bắc Cực càng lạnh” chỉ là cách hiểu đơn giản, không phải quy luật tuyệt đối. Một thung lũng sâu ở Siberia có thể lạnh hơn điểm Bắc của hành tinh, đặc biệt khi thời tiết khô, gió nhẹ và bầu trời trong suốt suốt nhiều ngày.
Có thể bạn quan tâm: Những Địa Điểm Hẹn Hò Lãng Mạn Ở Sài Gòn: 12 Góc Đẹp Cho Một Cuộc Trò Chuyện Đầy Ý Nghĩa
Oymyakon: một thung lũng giữa rừng taiga
Oymyakon nằm ở phía đông Siberia, gần dòng sông Kolyma, trong một vùng đồng bằng và thung lũng rộng. Quanh làng là lớp đất đông cứng vĩnh viễn, rừng larch phân bố thưa thớt và những con đường đất đầy tuyết. Dân cư ở đây chủ yếu là người Sakha, còn được gọi là Yakut, cùng nhiều gia đình Nga, Ukraine và các sắc tộc khác đã định cư từ nhiều thế hệ trước.
Dù nằm ở vùng cực lạnh, Oymyakon không phải một địa điểm hoang vắng hoàn toàn. Làng có trường học, cửa hàng, bệnh viện, nhà thờ và các cơ sở hành chính. Người dân vẫn chăm chỉ chăn nuôi, nuôi ngựa, chó, gia súc và hoạt động trong rừng. Đời sống ở nơi đây khác xa hẳn với hình ảnh phim điện ảnh về Siberia, nơi chỉ có những căn nhà bỏ hoang và tinh thần băng giá phủ khắp mọi thứ.
Mùa đông ở Oymyakon có thể kéo dài nhiều tháng, trong khi mùa hè ngắn ngủi nhưng thỉnh thoảng trở nên ấm đến bất ngờ. Tuy nhiên, chính sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa hai mùa lại làm cho vùng đất này trở nên đặc biệt khắc nghiệt. Có những ngày mùa hè không khí lên tới 20 độ C, rồi chỉ vài tháng sau nhiệt kế chỉ hiển thị những con số âm sâu.
Có thể bạn quan tâm: Những Câu Chuyện Tâm Linh Có Thật Ở Việt Nam: Giữa Niềm Tin, Truyền Thuyết Và Sự Thật
Vì sao nhiệt độ ở Oymyakon có thể xuống dưới 60 độ?
Có nhiều yếu tố khiến Oymyakon trở thành vùng lạnh nổi tiếng. Yếu tố đầu tiên là vị trí ở tầng cao. Ngôi làng tọa lạc ở độ cao khoảng 700 mét so với mặt nước biển. Không khí ở độ cao thường mát hơn và ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của nhiệt độ mặt đất. Khi nhiệt phát xạ từ mặt đất yếu đi, lớp khí lạnh gần bề mặt có thể tích tụ, tạo ra hiện tượng “lạnh cận mặt đất”.
Yếu tố thứ hai là tính lục địa. Oymyakon nằm cách các đại dương hàng nghìn kilomet, nên không khí không liên tục được sướng ẩm và ấm từ biển. Mùa đông, lượng hơi nước thấp khiến bầu trời thường rất khô. Không khí khô không giữ nhiều nhiệt, đồng thời giúp nhiệt độ ban đêm giảm nhanh khi mây biến mất. Ánh mặt trời thấp đến mức nhiều năng lượng phản xạ khỏi mặt đất và không khí nguội xuống mạnh.
Yếu tố thứ ba là địa hình. Thung lũng và đồng bằng xung quanh có thể giữ lại không khí lạnh, giống như một chiếc bát khổng lồ chứa khí lạnh. Những vùng cao hơn xung quanh làm hạn chế sự xáo trộn của không khí, trong khi mặt đất đóng băng và phản xạ nhiệt yếu. Khi gió yếu, nhiệt độ có thể tiếp tục giảm suốt nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày.
Không khí khô, trời quang và gió nhẹ là điều kiện lý tưởng để nhiệt độ rơi xuống mức cực thấp. Đây cũng là lý do các đợt rét khắc nghiệt nhất ở Siberia thường xảy ra khi thời tiết “tĩnh lặng”, chứ không phải lúc bão tuyết mạnh nhất.
Kỷ lục nhiệt độ và sự khắc nghiệt của con người
Nhiệt độ thấp nhất từng được ghi nhận tại Oymyakon là khoảng -67,8 độ C vào năm 1933. Con số này thường được nhắc đến như một trong những kỷ lục lạnh nhất ở khu vực có người ở. Tuy nhiên, các số liệu lịch sử từ đầu thế kỷ XX đôi khi còn đặt ra câu hỏi về phương pháp đo, vị trí đặt thiết bị và độ chính xác của máy đo. Vì vậy, khi so sánh các kỷ lục, cần xem xét cả thời gian, cách đo và điều kiện quan sát.
Dù vậy, Oymyakon vẫn là biểu tượng của cái rét không thể bình thường. Nhiệt kế ngoài trời có thể chỉ -50 độ C, trong khi thân nhiệt cơ thể con người chỉ khoảng 37 độ C. Chênh lệch hơn 80 độ khiến chỉ một vài phút bị phơi nhiễm cũng có thể gây tê cóng, hoại tử hoặc giảm thị lực. Người dân địa phương không coi mọi ngày đều “đặc biệt lạnh”, bởi với họ đây là điều kiện sống bình thường. Nhưng người ngoài nếu không chuẩn bị kỹ rất dễ đánh giá thấp mức nguy hiểm.
Nhà ở Oymyakon thường được xây trên nền cao để tránh lớp đông băng và độ ẩm từ mặt đất. Hệ thống sưởi phải đủ mạnh, trong khi đường ống nước dễ bị đóng băng. Xe cộ cần được bảo dưỡng liên tục, pin và hệ thống nhiên liệu có thể hoạt động kém trong cái rét. Ngay cả việc đi bộ ra ngoài cũng cần di chuyển nhanh, tránh đứng yên và luôn che giữ các vị trí nhạy cảm như mặt, tay, chân.
Làng này không chỉ có cái lạnh
Có thể bạn quan tâm: Những Điểm Du Lịch Gần Sài Gòn Đi Trong Ngày: Những Lựa Chọn Đáng Ghé Nhất
Oymyakon cũng có những nét đẹp ít được biết đến. Mùa hè, thung lũng chuyển sang màu xanh của cây cỏ và lớp đầm tuyết tan dần. Ban ngày, ánh mặt trời có thể rất dài, bầu trời xanh ngắt, còn ban đêm những đám sao hiện rõ giữa không gian mở rộng. Sự ngược lạp giữa mùa đông khắc nghiệt và mùa hè ngắn ngủi tạo nên một cảnh quan đặc biệt.
Nơi đây cũng là vùng nuôi dưỡng ngựa, một truyền thống gắn liền với văn hóa Yakut. Loài ngựa vùng này thích nghi tốt với điều kiện lạnh khô và có khả năng tìm thức ăn dưới lớp tuyết. Người dân chăn nuôi gia súc, săn bắn và di chuyển bằng xe kéo, chó kéo, xe trượt tuyết. Những con chó Siberian được huấn luyện để kéo xe qua địa hình tuyết và gió mạnh, đồng thời giúp con người tìm đường khi bão tuyết che khuất mọi dấu hiệu.
Một trong những con đường nổi tiếng của vùng là “Frostway”, con đường mùa đông nối Oymyakon với thủ đô Yakutsk của Cộng hòa Sakha. Con đường này chỉ có thể sử dụng trong điều kiện thời tiết và bề mặt băng phù hợp. Nó không phải là một tuyến đường thông thường, bởi tuyết, băng nứt, gió và nhiệt độ có thể khiến việc di chuyển trở nên vô cùng nguy hiểm. Người ta thường phải theo dõi thông tin từ chính quyền địa phương trước khi quyết định mở tuyến.
Không phải nơi duy nhất nhưng là biểu tượng mạnh nhất
Nếu hiểu theo nghĩa “nhiệt độ thấp nhất từng được đo”, thì các trạm nghiên cứu tại Nam Cực mới là nơi lạnh nhất Trái Đất. Mức nhiệt khoảng -89,2 độ C tại Vostok cho thấy Siberia chưa phải điểm tuyệt đối lạnh nhất trên hành tinh. Những vùng cao nguyên của Greenland cũng có thể có nhiệt độ thấp hơn Oymyakon trong một số thời điểm.
Tuy nhiên, các khu vực này hoặc không có cư dân thường trực, hoặc chỉ có các trạm nghiên cứu. Nếu câu hỏi là “nơi lạnh nhất có người sống ở đó là gì?”, Oymyakon luôn nằm trong danh sách đầu tiên. Norilsk, một thành phố công nghiệp ở bán đảo Taymyr phía bắc Siberia, cũng được xem là một trong những địa điểm lạnh nhất có dân cư. Verkhoyansk, thị trấn nổi tiếng ở vùng Yakutia, từng là ứng viên khác cho danh hiệu này.
Vì vậy, khi nói “nơi lạnh nhất thế giới không phải la Bắc Cực”, người đọc cần hiểu rằng đây là một cách nói dựa trên bối cảnh có người ở và vùng Siberia. Câu này không phủ nhận Nam Cực, cũng không khẳng định Oymyakon luôn lạnh nhất tuyệt đối mọi nơi. Điều nó nhấn mạnh là cái rét cực đoan không chỉ tồn tại ở nơi tượng trưng cho vùng cực, mà còn xuất hiện ở những vùng lục địa sâu, cao và biệt lập.
Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi Siberia
Dù còn lạnh, Siberia không đứng yên trước biến đổi khí hậu. Nhiệt độ trung bình đang tăng ở nhiều khu vực, băng tuyết tan sớm hơn, đất đông tan tầng và các mùa đông trở nên bất ổn định hơn. Một số năm có thể trải qua những đợt rét rất dữ dội, nhưng cũng có những khoảng thời gian ấm bất thường khiến đường băng mềm, giao thông khó khăn.
Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến đời sống của cư dân Oymyakon. Nền móng nhà, đường giao thông và các công trình xây dựng phải được thiết kế lại. Đất đông tan có thể làm nền móng nứt, dẫn đến hiện tượng xuất hiện các vết nứt lớn trên mặt đất. Đây không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là thách thức kinh tế và an toàn cho cả cộng đồng.
Tuy vậy, những đợt lạnh cực đoan vẫn có thể xảy ra trong tương lai. Trái Đất không trở nên “ấm ngay lập tức”, và các chu kỳ khí hậu tự nhiên vẫn có tác động. Oymyakon vì thế không chỉ là một điểm trên bản đồ, mà là một phòng thí nghiệm khí hậu nơi người ta quan sát cách hành tinh thay đổi từ rất sớm.
Có thể đến Oymyakon trong mùa đông không?
Du khách có thể đến Oymyakon, nhưng đây không phải là điểm đến dễ dàng. Giữa mùa đông, nhiệt độ có thể xuống dưới -50 độ C, đường bay thay đổi theo thời tiết và một số tuyến đường có thể bị đóng băng hoặc không an toàn. Trước chuyến đi, cần kiểm tra chính thức thông tin từ các hãng hàng không, cơ quan du lịch và chính quyền địa phương.
Trang phục phải có nhiều lớp, trong đó lớp ngoài chống gió và chống nước, bên trong giữ nhiệt. Không nên dùng giày thường, vì băng giá có thể xuyên qua lớp vải và làm bỏng chân. Thiết bị điện thoại, máy ảnh và pin cũng cập nhật. Tốt nhất là đi theo hướng dẫn viên có kinh nghiệm, tránh đi một mình và luôn chuẩn bị phương án liên lạc khẩn cấp.
Nếu không thể chịu được cái rét, du khách có thể ghé Oymyakon vào mùa chuyển tiếp hoặc mùa hè. Khi đó, đường thông dễ hơn và có thể tham quan bản làng, tìm hiểu văn hóa Yakut, tận hưởng cảnh rừng taiga và trải nghiệm ở vùng đất đông vĩnh viễn. Tuy nhiên, mùa hè không cho du khách cảm nhận được Oymyakon đúng nghĩa của một nơi lạnh nhất thế giới. Chỉ khi mùa đông đến, thành phố mới thực sự bộc lộ tính cách khắc nghiệt của Siberia.
Kết luận
Oymyakon cho thấy rằng Bắc Cực không phải nơi duy nhất, cũng không nhất thiết là nơi lạnh nhất. Những thung lũng sâu trong lục địa Siberia, với độ cao lớn, không khí khô, địa hình khép kín và mùa đông kéo dài, mới là nơi sinh ra những mức nhiệt thấp đến mức khó tin. Việc người dân vẫn sống, làm việc và xây dựng cộng đồng giữa điều kiện đó là minh chứng cho sức mạnh và khả năng thích nghi của con người.
Vì vậy, câu nói “nơi lạnh nhất thế giới không phải la Bắc Cực” không hẳn là một nghịch lý. Nó chỉ ra rằng khí hậu không chỉ phụ thuộc vào vị trí địa lý, mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ độ cao, độ lục địa, địa hình, độ ẩm và cách bầu trời vận động. Oymyakon chính là nơi tất cả những điều kiện ấy cùng tạo nên một mùa đông đầy sức hút riêng, nơi cái lạnh trở thành một phần của lịch sử, văn hóa và đời sống.