Đà Lạt, thành phố ngàn hoa, thành phố mộng mơ với khí hậu mát mẻ quanh năm, không chỉ nổi tiếng bởi những thung lũng tình yêu, hồ Xuân Hương hay những vườn hoa sắc màu. Nơi đây còn giấu kín một di sản kiến trúc độc đáo, mang hơi thở của thời gian và lịch sử: Làng Biệt Thự Cổ Đà Lạt. Không đơn thuần là một cụm nhà ở, đây là một “bảo tàng kiến trúc תחת trời” nơi từng ngói gạch, từng cột bê tông, từng khung cửa sổ đều kể một câu chuyện về quá khứ huy hoàng, về sự giao thoa văn hóa và vẻ đẹp kiêu sa của một thời đã xa.
Có thể bạn quan tâm: Lợi Ích Của Rong Biển Khô: “siêu Thực Phẩm” Từ Đại Dương Và Hướng Dẫn Sử Dụng Hiệu Quả Nhất
1. Vị Trí Địa Lý Và Bối Cảnh Lịch Sử Hình Thành
Làng Biệt Thự Cổ (thường được gọi phổ biến là Khu Biệt Thự Cổ hoặc Khu di tích lịch sử – văn hóa Biệt Thự Cổ) nằm ven bờ hồ Xuân Hương thơ mộng, thuộc phường 3, 4, 10, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Với vị trí đắc địa, nhìn ra hồ lớn, lưng chừng núi Phượng Hoàng, đây từ xưa được coi là “mảnh đất vàng”, nơi hội tụ khí thủy thiên địa, được người Pháp lựa chọn để xây dựng khu nghỉ dưỡng, làm việc cho các quan chức cao cấp và giới thượng lưu đầu thế kỷ 20.
Hình thành từ những năm 1910 – 1920, sau khi bác sĩ Yersin khám phá ra cao nguyên Lam Vien, người Pháp nhanh chóng biến Đà Lạt thành “Thủ đô mùa hè” của Đông Dương. Để phục vụ nhu cầu sinh hoạt, nghỉ dưỡng của tập đoàn quan liêu, sĩ tử, thương gia giàu có, hàng trăm biệt thự mọc lên theo lối kiến trúc Pháp (Indochine),’Art Deco’, ‘Art Nouveau’ và các phong cách hiện đại hóa (Modernist) sau này. Đến nay, dù qua nhiều biến cố lịch sử, chiến tranh và thời tiết, vẫn còn tồn tại hơn 1000 công trình biệt thự cổ, trong đó hàng trăm công trình vẫn giữ nguyên vẹn vẻ đẹp ban đầu, tạo nên một không gian kiến trúc đặc sắc hiếm có tại Việt Nam.
Có thể bạn quan tâm: Khám Phá Mai Châu – Mộc Châu: Địa Chỉ, Đường Đi Và Trải Nghiệm Du Lịch Toàn Diện Nhất 2024
2. Đặc Điểm Kiến Trúc: Sự Giao Thoa Giữa Phương Tây Và Phương Đông
Điều khiến Làng Biệt Thự Cổ Đà Lạt trở nên độc đáo không phải là sự sao chép y hệt kiến trúc Pháp, mà là sự địa phương hóa (localization) khéo léo. Kiến trúc sư người Pháp (như Ernest Hébrard, Paul Moncet, các kiến trúc sư của Bureau des Travaux Publics) đã kết hợp hài hòa giữa khí chất cổ điển châu Âu với vật liệu, kỹ thuật và thẩm mỹ bản địa.
2.1. Phong Cách Indochine (Kiến Trúc Đông Dương) – Linh Hồn Của Làng Biệt Thự
Đây là phong cách chiếm ưu thế và đẹp nhất. Đặc trưng chính:
Mái nhà dốc cao, cong queo: Thích ứng với khí hậu mưa bão, sương mù dày đặc của Đà Lạt. Mái thường lợp ngói đỏ (ngói Marseilles nhập khẩu hoặc ngói đúc tại Việt Nam) hoặc ngói bê tông hình thoi, tạo dáng vẻ mềm mại, uốn lượn như mái chùa chiền Việt Nam nhưng vẫn giữ cấu trúc khung thép/bê tông cốt thép chắc chắn phương Tây.
Sàn nhà nâng cao (Sàn gác): Học hỏi từ nhà sàn người Việt và người Mường, sàn biệt thự thường nâng cao 1-1.5m so với mặt đất. Điều này tránh ẩm mốc, sương mù, tạo không gian thoáng đãng dưới sàn (thường dùng để đỗ xe, chứa đồ, hoặc làm nơi ở cho người giúp việc) và tạo sự trang trọng, tách biệt không gian sống với bụi bặm đường phố.
Hệ thống hiên, ban công rộng rãi: Hiên che mát che nắng, ban công lớn bao quanh (balcony) là nơi chủ nhà ngắm nhìn hồ Xuân Hương, núi rừng, tận hưởng khói sương sớm mai. Lan can ban công thường làm bằng gạch bê tông đúc sẵn (precast) với họa tiết nghệ thuật tinh xảo (hình lá tre, hình xoăn ốc, hình幾何 học Art Deco).
Cửa sổ cao, kính nhiều: Cửa kính màu (stained glass) hoặc kính trong suốt lớn, khung gỗ sơn màu nâu sẫm hoặc trắng, giúp tận dụng ánh sáng tự nhiên tối đa – yếu tố quan trọng trong khí hậu Đà Lạt thường thiếu nắng mùa đông.
2.2. Phong Cách Art Deco & Art Nouveau – Vẻ Đẹp Cổ Điển Hiện Đại
Nhiều biệt thự xây sau những năm 1930 mang đậm phong cách Art Deco với những đường nét thẳng, góc cạnh, hình học (zigzag, sunburst, chevron) trên lan can, đầu cột, vách tường. Art Nouveau thể hiện qua những đường cong mềm mại, hình dáng tự nhiên (hoa lá, 덩굴) trên khung cửa, lan can sắt han. Sự xuất hiện của bê tông cốt thép (BCT) cho phép các kiến trúc sư sáng tạo những khối thể khối lớn, nhảy cầu (cantilever) táo bạo, tạo cảm giác nhẹ nhàng, bay bổng cho cả những công trình to lớn.
2.3. Vật Liệu Và Kỹ Thuật “Cày Cấy”
Không thể không nhắc đến gạch Đà Lạt (gạch đen, gạch đỏ đúc thủ công tại các lò gạch cũ như lò gạch Cam Ly, lò gạch Sở Kỹ thuật). Loại gạch này có độ bền cực cao, màu sắc tự nhiên ấm áp, không bị bong tróc theo thời gian. Bê tông cốt thép được trộn thủ công với tỷ lệ chính xác, cốt thép hình tròn (thép tròn) được uốn cong thủ công để tạo hình mái vòm, mái cong. Kỹ thuật trát vỏ trứng (trát vữa trắng mịn, bóng như vỏ trứng) trên tường nội thất vẫn còn nguyên vẹn tại nhiều biệt thự, chứng minh trình độ thợ thủ công cực cao thời bấy giờ.
Có thể bạn quan tâm: Lộ Trình Xe Khách Hiển Vinh: Hướng Dẫn Chi Tiết Tuyến Đường, Giờ Chạy, Giá Vé Và Mẹo Đặt Chỗ 2024
3. Những “Ngôi Sao” Sáng Giảm Trong Làng Biệt Thự Cổ
Trong hàng trăm biệt thự, có những cái tên gắn liền với lịch sử, văn hóa và du lịch, trở thành biểu tượng của Đà Lạt cổ kính.
3.1. Biệt Thự Bảo Đại (Dinh III) – Đỉnh Cao Của Sự Sang Trọng
Nằm trên đỉnh núi Trại Mát (còn gọi là núi Vọng Mai), Biệt Thự Bảo Đại (Dinh III) là công trình lớn nhất, đẹp nhất và giữ nguyên vẹn nhất. Xây dựng từ 1933-1938 dưới sự chỉ đạo của kiến trúc sư Paul Veysseyre.
Kiến trúc: Phong cách Art Deco tinh tế. Khối chính vuông vức, đối xứng, mái bằng che bằng ngói bê tông hình thoi. Mặt tiền chính có hiên lớn, cột tròn vữa chắc.
Nội thất: Gần 20 phòng ban (phòng ngủ, phòng khách, phòng ăn, thư viện, phòng họp, phòng chiếu phim, phòng bida…). Nội thất gỗ lim, gỗ sến, gỗ guमत nhập khẩu Pháp, đèn chùm pha lê, rèm vải lụa, đồ trang trí gốm sứ Sèvres, tranh ảnh hoàng gia. Đặc biệt, sàn nhà dùng gỗ sơnPU bóng mirror, tường trát vỏ trứng, trần nhà đúc họa tiết nghệ thuật.
Vườn: Vườn lớn với hồ cá koi, cây cổ thụ hàng trăm năm (thông, bạch đàn, hồng xiêm), lối đi đá lát nghệ thuật. Từ sảnh trên층 2 nhìn ra toàn cảnh hồ Xuân Hương và thành phố Đà Lạt tuyệt đẹp.
3.2. Biệt Thự Hàng Cỏ (Ngôi Nhà Cây Bàng / Maison de la Feuillée)
Nằm trên đường Trần Hưng Đạo, đây là một trong những biệt thự cổ đẹp nhất, điển hình cho phong cách Indochine.
Đặc trưng: Mái ngói đỏ dốc cao, cong queo đẹp như một chiếc nón lá khổng lồ. Hệ thống cột gỗ tròn to, vân gỗ tự nhiên được giữ nguyên, sơn màu nâu đen bóng bóng. Ban công bao quanh với lan can gạch bê tông đúc họa tiết hình lá tre đặc trưng.
Không gian: Cây bàng cổ thụ hàng trăm năm che mát toàn bộ mái nhà, tạo cảm giác nhà nằm trong rừng, rừng bao quanh nhà. Nội thất tối giản, gỗ tự nhiên, cửa kính lớn trượt, thoáng khí cực độ. Nơi đây từng là nơi ở của các quan chức Pháp, sau đó là nơi làm việc của các nhà khoa học, nghệ sĩ.
3.3. Biệt Thự Nguyễn Đình Chiểu (Cũ là Biệt Thự Của Tướng Phan Thanh Liêm / Nhà Của Ông Cù)
Nằm trên đường Nguyễn Đình Chiểu, biệt thự này nổi bật với mái vòm cong queo độc đáo (phong cách Modernist/Art Deco muộn), khác hẳn với các mái dốc truyền thống. Khối kiến trúc như một con tàu lớn đỗ giữa sườn núi. Lan can ban công cong mềm mại, cửa sổ tròn (hublot) như trên tàu biển. Đây là minh chứng cho sự sáng tạo không ngừng của các kiến trúc sư tại Đà Lạt.
3.4. Các Biệt Thự Trên Đường Trần Phú, Hưng Vương, Yersin, Nguyễn Du…
Dọc theo các con đường chính ven hồ Xuân Hương, hàng chục biệt thự cổ đứng cạnh nhau tạo thành một “bộ sưu tập kiến trúc trời dốc”. Mỗi ngôi nhà một dáng vẻ: có nơi mái ngói đỏ rực rỡ giữa rừng thông xanh, có nơi tường trắng tinh khôi, cửa sổ xanh dương biển (màu đặc trưng của Đà Lạt xưa), có nơi che lấp bởi dây leo hoa giấy, hoa thanh mai rực rỡ theo mùa. Không gian này không tĩnh lặng như bảo tàng mà vẫn là nơi sinh hoạt, làm việc, kinh doanh (khách sạn, nhà hàng, cafe) của người dân hiện nay.
4. Giá Trị Di Sản: Hơn Cả Kiến Trúc
Làng Biệt Thự Cổ Đà Lạt không chỉ giá trị về mặt thẩm mỹ hay kỹ thuật xây dựng. Nó là chứng vật lịch sử sống động cho thấy sự phát triển đô thị, văn hóa, xã hội của Đà Lạt và Cao nguyên Lâm Đồng gần 100 năm qua.
Có thể bạn quan tâm: Lòng Xào Nghệ Chợ Bà Hoa: Hương Vị “đánh Bật” Sài Gòn Giữa Lòng Chợ Nổi Tiếng
- Giá trị lịch sử – chính trị: Nơi đây từng là nơi sinh hoạt, làm việc của Hoàng tử Vĩnh Thụy (Vua Bảo Đại), các Tổng trấn, Tham tán Pháp, và sau 1954 là nơi ở, làm việc của các quan chức cao cấp Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, các vị tướng lãnh, ngoại giao gia. Nhiều quyết định lịch sử của đất nước từng được bàn bạc trong những phòng họp kín đáo này.
- Giá trị văn hóa – xã hội: Là nơi giao thoa, dung nạp giữa văn hóa Tây Nguyên (cổ truyền người Churu, K’ho, Mạ), văn hóa Việt Nam trung du, đồng bằng và văn hóa phương Tây (Pháp). Lối sống “Đà Lạt” xưa – nhẹ nhàng, tinh tế, yêu nghệ thuật, uống cà phê sáng, nghe nhạc không lời trên ban công biệt thự – hình thành một phần lớn từ không gian sống này.
- Giá trị khoa học – giáo dục: Là tài liệu quý cho sinh viên kiến trúc, lịch sử, văn hóa nghiên cứu về sự thích ứng khí hậu, địa phương hóa kiến trúc, kỹ thuật xây dựng đầu thế kỷ 20.
- Giá trị du lịch – kinh tế: Là “kim chỉ nam” thu hút hàng triệu du khách mỗi năm. Vẻ đẹp “instagrammable” của các biệt thự cổ (check-in sống ảo, chụp ảnh cưới, quay phim) tạo ra dòng chảy tài chính lớn, nuôi sống hàng nghìn hộ gia đình kinh doanh dịch vụ, homestay, khách sạn mọc lên từ chính những ngôi biệt thự này.
5. Thực Trạng Và Thách Thức Trong Bảo Tồn
Dù được xếp hạng là Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia (Quyết định 54/QĐ-TTg ngày 11/1/2001 của Thủ tướng Chính phủ), Làng Biệt Thự Cổ Đà Lạt đang đối mặt với nhiều áp lực lớn, đe dọa sự tồn vong của di sản này.
5.1. Áp Lực Đô Thị Hóa Và Kinh Tế
- Giá đất tăng cao: Mảnh đất ven hồ Xuân Hương giá trị cực lớn. Nhiều chủ sở hữu (hoặc người thuê dài hạn) muốn phá dỡ biệt thự cũ để xây khách sạn cao tầng, chung cư, trung tâm thương mại mang lại lợi nhuận cao gấp nhiều lần so với việc giữ nhà cổ làm homestay/cafe.
- Quy hoạch không đồng bộ: Việc quy hoạch khu di tích, khu bảo tồn chưa chặt chẽ, ranh giới không rõ ràng, dẫn đến việc cấp phép xây dựng, sửa chữa mới lấn át, che khuất cảnh quan di tích.
5.2. Hạ Cấp, Hư Hỏng Do Thời Tiết Và Thời Gian
- Khí hậu khắc nghiệt: Đà Lạt mưa nhiều, độ ẩm cao, sương mù dày đặc, nồng độ muối trong không khí (do gió từ biển thổi lên cao nguyên) lớn. Ngói nứt, rỉ sét, bê tông bong tróc, thép bị ăn mòn, gỗ bị mối mọt, nứt né do co ngót nhiệt là chuyện thường ngày.
- Kỹ thuật sửa chữa thiếu chuyên môn: Nhiều lần tu sửa dùng vật liệu hiện đại (sơn nước, gạch men, kính cường lực, nhôm kính) thay thế vật liệu gốc (trát vỏ trứng, ngói Đà Lạt, gỗ tự nhiên, kính thường), làm mất đi tính xác thực (authenticity) và hài hòa của công trình. Việc lắp đặt điều hòa, hệ thống PCCC, điện nước hiện đại thường phá hỏng cấu trúc, trang trí gốc.
5.3. Nhận Thức Và Quản Lý
- Chủ sở hữu thiếu nhận thức: Nhiều hộ gia đình sinh sống trong biệt thự cổ không hiểu giá trị di sản, coi việc bảo tồn là gánh nặng, tốn kém, bất tiện cho đời sống hiện đại (chật hẹp, thiếu phòng tắm/toilet hiện đại, ẩm mốc).
- Cơ chế chính sách chưa khuyến khích: Chi phí bảo tồn, tu sửa di tích rất cao (gấp 2-3 lần xây mới). Ngân sách nhà nước hỗ trợ có hạn. Các chính sách miễn giảm thuế, đất, cho vay ưu đãi cho chủ di tích bảo tồn chưa thực sự hấp dẫn và dễ tiếp cận. Quản lý phân mảnh giữa các sở (Văn hóa, Xây dựng, Đô thị, Du lịch, UBND phường/xã) dẫn đến thiếu sự phối hợp chặt chẽ trong giám sát, xử phạt vi phạm.
6. Giải Pháp Và Hướng Đi Bền Vững: “Bảo Tồn Bằng Cách Sử Dụng”
Để Làng Biệt Thự Cổ Đà Lạt không chỉ tồn tại trong ký ức hay ảnh chụp cũ, cần một chiến lược toàn diện, drastict, nhân văn.
6.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Và Quy Hoạch
- Xây dựng Quy hoạch chi tiết khu bảo tồn di tích Làng Biệt Thự Cổ ở tỷ lệ 1/500, công bố ranh giới bảo vệ (vùng c lõi, vùng đệm, vùng cảnh quan) rõ ràng, có hiệu lực pháp luật bắt buộc.
- Ban hành Quy chế quản lý, bảo tồn, sử dụng riêng cho khu di tích này, quy định chặt chẽ: Chỉ cho phép tu sửa, tu bổ, không cho phép phá dỡ, xây mới, tăng tầng, thay đổi mặt tiền, cấu trúc chính, vật liệu chính. Quy định tiêu chuẩn kỹ thuật vật liệu, màu sơn, kiểu dáng cửa ngói, lan can phải tuân thủ bản vẽ gốc.
6.2. Cơ Chế Tài Chính Và Khuyến Khích “Thực”
- Quỹ bảo tồn di tích cấp tỉnh/thành phố: Trích ngân sách thường niên, huy động xã hội hóa.
- Chính sách thuế: Miễn/giảm thuế đất phi nông nghiệp, thuế thu nhập doanh thu cho hộ gia đình/cá nhân/doanh nghiệp giữ nguyên, bảo tồn tốt biệt thự cổ để làm homestay, khách sạn boutique, không gian văn hóa, trưng bày.
- Hỗ trợ kỹ thuật: Thành lập Trung tâm Hỗ trợ Bảo tồn Kiến trúc Đà Lạt (dưới sự điều hành của Sở Văn hóa – Thể thao – Du lịch phối hợp Đại học Kiến trúc/Học viện Kỹ thuật) cung cấp miễn phí/giảm giá: bản vẽ khảo sát hiện trạng, tư vấn kỹ thuật, cung cấp vật liệu truyền thống (ngói Đà Lạt, gạch đen, vôi trát vỏ trứng, gỗ lim/sến hợp pháp), đào tạo thợ thủ công.
6.3. Phát Triển Du Lịch Văn Hóa – Trải Nghiệm (Cultural & Experiential Tourism)
Chuyển dịch từ du lịch “check-in chụp ảnh” sang du lịch “trải nghiệm giá trị”:
Tour “Kiến trúc sư một ngày”: Du khách được đội mũ nón, cầm bản vẽ, đi cùng chuyên gia khảo sát, tìm hiểu cấu trúc, vật liệu, nghe kể chuyện lịch sử từng biệt thự.
Homestay di sản (Heritage Homestay): Tiêu chuẩn hóa mô hình homestay trong biệt thự cổ: Giữ nguyên vỏ, cấu trúc, không gian chính; chỉ cải tạo nội thất hiện đại (phòng tắm, điều hòa, wifi) ở các phụ thuộc, tầng hầm, hoặc cách ly hoàn toàn không làm hỏng giá trị gốc. Xây dựng bộ nhận diện thương hiệu “Đà Lạt Heritage Villas”.
Tổ chức sự kiện văn hóa: Triển lãm tranh ảnh, hòa nhạc phòng thu, đọc sách, workshop thủ công (gốm, dệt, nến) ngay trong không gian biệt thự cổ. Biến di tích thành “nhà chung văn hóa” của cộng đồng.
6.4. Công Nghệ Số Phục Vụ Bảo Tồn
- Số hóa di tích (Digital Twin): Sử dụng quét laser 3D (LiDAR), photogrammetry, drone để xây dựng mô hình số 3D chính xác tuyệt đối cho từng biệt thự. Dữ liệu này phục vụ: quản lý hiện trạng, giám sát biến dạng (cracks monitoring), phục hồi chính xác khi hư hỏng, trưng bày VR/AR cho du khách không thể đến hiện trường, nghiên cứu khoa học.
- Cơ sở dữ liệu quản lý di tích (GIS-based Heritage Management System): Trao quyền truy cập cho các cơ quan quản lý, chủ sở hữu, chuyên gia để cập nhật, báo cáo hư hỏng, xin phép tu sửa online, minh bạch, hiệu quả.
6.5. Giáo Dục Và Lan Truyền Giá Trị
- Chương trình “Di tích vào trường học”: Mang câu chuyện Làng Biệt Thự Cổ vào giáo dục địa phương, lịch sử, mỹ thuật tại các trường THCS, THPT Đà Lạt.
- Cuộc thi thiết kế ý tưởng “Tái sinh biệt thự cổ” cho sinh viên Kiến trúc, Nội thất toàn quốc.
- Xây dựng bộ nhận diện thương hiệu (Brand Identity) cho Làng Biệt Thự Cổ: Logo, slogan, website, fanpage, map du lịch số, audio guide đa ngôn ngữ.
7. Làng Biệt Thự Cổ Trong Tầm Nhìn “Đà Lạt – Thành Phố Di Sản Kiến Trúc”
Đà Lạt không chỉ có Làng Biệt Thự Cổ ven hồ Xuân Hương. Toàn thành phố là một “bảo tàng kiến trúc trời dốc” với Nhà ga Đà Lạt (ngôi nhà ga đẹp nhất Đông Dương xưa), Đại học Đà Lạt (cũ là Trường Cao đẳng Sư phạm – kiệt tác của Moncet), Nhà thờ Con Gà, Dinh I, Dinh II, Chùa Linh Phước, trạm khí tượng, và hàng ngàn biệt thự, villa rải rác khắp các ngõ ngách.
Việc bảo tồn tốt Làng Biệt Thự Cổ ven hồ Xuân Hương là ngọn đuốc dẫn đường, là mô hình tiêu biểu cho việc bảo tồn di sản kiến trúc hiện đại (Modern Heritage) tại Việt Nam. Nếu làm tốt mô hình này, Đà Lạt hoàn toàn có thể nộp hồ sơ xin công nhận Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO theo tiêu chuẩn (ii), (iv) – sự giao thoa giá trị nhân loại và ví dụ điển hình của một kiểu kiến trúc/đô thị đặc trưng.
Hãy tưởng tượng một Đà Lạt tương lai: Không có cao tầng chắn tầm nhìn hồ Xuân Hương. Các con đường Trần Phú, Hưng Vương, Yersin, Nguyễn Du vẫn giữ nguyên dáng vẻ “nhỏ Paris” với hàng ngàn biệt thự cổ xanh mát, nồng nàn hoa lá. Du khách đi bộ, xe đạp, xe điện dọc theo bờ hồ, ghé vào một biệt thự trăm năm uống ly cà phê Arabica, nghe bản giao hưởng số 5 Beethoven hay ca khúc “Đà Lạt không có mùa đông” phát từ chiếc phonograph cũ. Người dân địa phương tự hào sống trong di sản, được hưởng lợi từ du lịch văn hóa bền vững. Đó không phải là giấc mơ, đó là mục tiêu hoàn toàn khả thi nếu chúng ta hành động ngay hôm nay.
8. Kết Luận: Trách Nhiệm Của Thế Hệ Hiện Tại
Làng Biệt Thự Cổ Đà Lạt là một tài sản chung của toàn dân tộc, không thuộc về bất kỳ cá nhân, tổ chức nào đơn lẻ. Nó là kết tinh của trí tuệ, mồ hôi, thậm chí là xương máu của những người xây dựng xưa (kiến trúc sư Pháp, thợ thủ công Việt, người dân địa phương) và những người bảo vệ, giữ gìn qua chiến tranh, bao cấp, đổi mới.
Mỗi ngói gạch trên mái nhà, mỗi vân gỗ trên cột bần, mỗi vệt sơn trát vỏ trứng trên tường… đều là một trang sử viết bằng vật chất. Phá hủy chúng là xóa nhòa lịch sử. Để chúng hư hỏng tự nhiên do lười biếng, vô ý thức là phản bội với tổ tiên và lỡ hẹn với thế hệ mai sau.
Bảo tồn Làng Biệt Thự Cổ không phải là “giữ cũ” cứng nhắc, bỏ cuộc sống hiện đại. Đó là sáng tạo trong bảo tồn, là tìm ra cách để di sản “sống” cùng với thời đại, phục vụ cho đời sống người dân hôm nay và làm tư liệu giáo dục cho mai sau. Đó là trách nhiệm thiêng liêng của chính quyền địa phương, chuyên gia khoa học, chủ sở hữu, doanh nghiệp du lịch và mỗi công dân Đà Lạt, mỗi du khách đến thăm.
Hãy cùng nhau giữ gìn “Nhỏ Paris” này, để vẻ đẹp kiêu sa, mộng mơ của Làng Biệt Thự Cổ Đà Lạt mãi là điểm nhấn sáng nhất trên cao nguyên Lam Vien, là niềm tự hào bất tận của Việt Nam trong bản đồ di sản kiến trúc thế giới. Hành trình bảo tồn mới chỉ vừa bắt đầu, và nó cần sự cùng lòng, cùng 힘 của chúng ta.