Có những thành phố, vùng đất được khách lần đầu đến nhìn bằng con mắt của sự lạ lẫm. Nhưng với nhiều người, Nam Định không xa lạ chút nào. Quê hương ấy hiện lên ngay trong ký ức, trong những con đường từng chạy chân, trong hương gió sớm, mùi đất sau cơn mưa và tiếng gà đánh thức một buổi sớm. Hình ảnh quê hương Nam Định đã gắn liền với cả một thế giới: những cánh đồng lúa trải rộng, dòng sông đưa phù sa về phía biển, những thị trấn vừa có nét hiện đại lại mang âm sắc của sửa sọt; những con người hiền lành, bền bỉ, biết nhau thương quý và luôn nhớ về cội nguồn.
Xứ đồng Cơ Lội – một cái gọi giàu sức gợi – đã trở thành hình ảnh quen thuộc của nhiều thế hệ người Nam Định. Tên gọi ấy gắn với lịch sử khai phá, cư lưu và sinh sống của những cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Dò dưới đây là những nét chân dung của quê hương: không chỉ giàu có về lịch sử, mà còn đầy sức sống, thơ mộng và những giá trị bền sâu trong tâm hồn người dân nơi đây.
Có thể bạn quan tâm: Huyện Bảo Lạc – Cao Bằng: Hòn Ngọc Châu Báu Giữa Rừng Núi, Nơi Giao Thoa Của Lịch Sử, Văn Hóa Và Thiên Nhiên Hùng Vĩ
1. Dòng sông, cánh đồng và bầu trời xứ đồng
Nam Định nằm trong vùng đồng bằng sông Hồng, vùng đất trẻ được phù sa tạo nên, nơi nước sông, nước mưa và nước ngọt từ nhiều nguồn gặp nhau. Những dòng sông Đáy, Ngô Đồng, Cầu Tường cùng hệ thống kênh mạch, ao hồ, bến đò chạy khắp vùng. Chúng tạo thành một mạng lưới gắn kết các thôn xóm, làm đất màu mỡ, thuận tiện cho nông nghiệp và buôn bán. Chính vì vậy, hình ảnh đầu tiên về Nam Định thường là hình ảnh đồng ruộng rộng mênh mông, lúa xanh ngắt hoặc điểm vàng của những vùng lúa chín.
Mùa xuân, lúa non bắt đầu nằm xanh trên mặt nước. Đôi cánh cò trắng lướt trên đồng, tiếng gà vọng lại từ các xóm. Sương sớm còn giăng trên lối đi ngập trong nước, nên bước chậm một chút là có thể lội xuống đường ruộng. Mùa hè, bầu trời rộng, nắng đổ xuống từng gánh lúa. Bà thương chợ thì đội nón, người đi ruộng thì lội mưa, trên đầu tay bắn những hạt lúa còn mới nở. Đến mùa thu, cả vùng chuyển màu vàng óng. Máy gặt đi từng đường, lúa rơi đầy thùng, khói bụi bốc lên trong nắng, phía sau là những gò thóc cao dần.
Mùa đông, miền đồng trở nên trầm lặng hơn. Nhiều cánh đồng được nước bao phủ, trời mù xuống thấp, hàng cây tùng hay cây đa xa màu sương. Tuy vậy, Nam Định không có vẻ trống rỗng trong mùa đông. Bếp nước vẫn ấm, mâm cơm vẫn đầy, những luồng người di cư lại sắp xếp đồ đạc để chuẩn bị cho một mùa xuân mới. Bởi với người nông dân, mùa đông không phải sự kết thúc, mà là lúc âm thầm tích lũy sức để cây lúa, cây rau, con giống sẵn sàng bắt đầu một vòng đời mới.
Bản chất của miền đồng Nam Định không chỉ nằm ở sự phẳng lặng. Nó còn ẩn chứa sức sống mạnh mẽ của con người, sự kiên nhẫn của những tháng ngày canh tác, những kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ. Người ta biết thời điểm nào nên xuống giống, lúc nào phải rút nước, khi nào ruộng cần bón phân, lúc nào thu hoạch. Mỗi mùa đều có những câu hát riêng, những bữa cơm riêng, những nét mặt người dân khác nhau nhưng gần gũi như cùng chung một nguồn nước.
Vùng đất ven biển phía đông còn mở ra một sắc thái khác. Ở đó, cát trắng, bãi đá và những vịnh nhỏ ôm lấy bờ biển. Bầu trời thay đổi màu theo từng đợt gió, đôi lúc biển trong xanh, có lúc lại lấp lánh ánh bạc. Mùa thu, màu cỏ ngày trước bãi biển chuyển vàng rất đẹp. Người dân nơi đây vẫn còn nghề chài, lưới, đan thuyền. Một con thuyền đi xa, bóng người lẫn trong sương sớm cũng trở thành hình ảnh quen thuộc của biển quê. Sự hiện diện của biển cạnh những cánh đồng và con sông đã làm cho Nam Định mang vẻ đẹp vừa trải rộng, vừa sâu lắng.
Có thể bạn quan tâm: Thái Nguyên: Hình Ảnh Một Thành Phố Đang Thức Tỉnh – Nơi Cổ Truyền Hành Trình Cùng Hiện Đại Hóa
2. Bốn mùa nước đổi màu quê hương
Mỗi vùng đất có sắc thái riêng, nhưng Nam Định đặc biệt đẹp trong sự chuyển đổi liên tục của bốn mùa. Mùa xuân, cảnh đồng tươi mới, cây lá đâm nở, không khí ẩm ướt, dễ chịu. Con đường đất dẫn vào thôn xóm ngập trong sắc xanh. Vài cánh hoa đào rơi trên mặt nước, trẻ nhỏ chạy nhảy bên bờ, ông già ngồi bên hiên đón nắng. Đó là thời khí của những lễ hội, hội xuân, lễ tết và những chuyến về quê thăm người thân.
Mùa hè đầy nắng vàng. Nắng thiêu như thiêu, cỏ cây rậm rạp, nhiều cánh đồng lúa lúc này đã đầy ắp sức sống. Ánh nắng phả lên mặt nước, lấp loáng. Trên cánh đồng, tiếng ếch kêu, tiếng chim bay, tiếng máy xay xát vọng lại từ xa. Buổi chiều, trẻ nhỏ tắm ở bến đò hoặc ao đình. Mùa hè thường đi kèm với những cơn mưa bất chợt, nhưng cơn mưa qua rồi nắng lại lóe lên tươi sáng.
Mùa thu là mùa lúa chín, mùa đầy sắc màu nhất. Thóc lúa chính phơi nắng trên sân, vỏ thóc vàng ươm, đầy mùi thơm quen thuộc. Có những ngày gió thu chạy qua cánh đồng, làm những đợt lúa gợn sóng. Cây đa ở đình, cây phượng trước trường học bắt đầu chuyển màu. Người ta thu hoạch, phơi phóng, đong đáy gia đình, rồi nằm nghe tiếng gió qua vòm lá. Mùa thu cũng là mùa mùa thuọt nhiều bài thơ về quê nhà, mùa đối với nhiều người có dòng họ, người ở xa bắt đầu nghĩ về những con đường cũ, mùa lúa và ký ức tuổi thơ.
Mùa đông thường đi kèm với gió bấc hanh khô, mùa mưa phùn và chiều sớm xuống. Nhưng ở Nam Định, mùa đông cũng là mùa lúa đã gieo, là mùa rau xanh, mùa ngô tơi, mùa bánh đúc và mùa gia đình quây quần. Những bữa cơm ngày Tết vẫn đủ vị, nước dùng ngọt, nồi nước mùm mùm. Mùa lễ hội, mùa đền, mùa làng, mùa giáp Tết, các nét đẹp ấy không mất đi mà được tiếp nối. Có thể mùa đông không bày ra một bức tranh rực rỡ như mùa thu, nhưng lại mang đến sự sắp đặt, gần gũi, tình thân.
Bốn mùa của Nam Định còn có những sắc thái rất riêng trong ẩm thực và sinh hoạt. Mùa nào có sản vật nấy. Mùa mưa thì rau thơm, măng chua, nấm và cá tươi. Mùa thu thì lúa, gạo, khoai, ngô, rau gia vị. Mùa đông thì gà đồi, vịt trời, thịt trâu gác bằng và các món ngon từ trứng, đậu. Sự chuyển đổi ấy tạo nên thị nấu phong phú mà không cần cầu kì. Người Nam Định không chạy theo những món quý hiếm, mà biết làm cho nguyên liệu bình thường trở nên thơm ngon, giàu chất.
Có thể bạn quan tâm: Hình Ảnh Vùng Núi Tây Bắc: Bản Giao Hưởng Của Thiên Nhiên Và Con Người
3. Những con đường và thành phố trẻ thay đổi
Bên cạnh đồng ruộng, hình ảnh quê hương Nam Định còn có nét hiện đại của một thành phố trẻ. Thành phố Nam Định với những con đường như Nguyễn Du, Phan Đình Khải, Trần Phú, Võ Thị Sáu, Nguyễn Tiến Minh hay Trần Hưng Đạo, từng bước vào tiền thức của nhiều thế hệ.
Những tên đường ấy không xa lạ. Nguyễn Du gợi nhớ đến một thời xã hội xa tầm mắt, một tác giả tài hoa cùng trăm năm thơ. Phan Đình Khải, Trần Phú, Trần Hưng Đạo, Võ Thị Sáu gợi nhớ tới những số phận, những lý tưởng và những trang sử của dân tộc. Tên các vị được đặt trên con đường, theo nghĩa như một cách nhắc người ta về cội nguồn. Có người bước vào văn hóa, có người đi làm, có người học hành, có người tìm kiếm, nhưng tất cả đều đều dẫm lên một nền đất có hồn.
Đôi khi, chạy chậm qua một con đường phố Nam Định, sẽ bắt gặp những mái ngói cũ, những ngõ nhỏ, hàng rào cây xanh, cửa khép hờ, bóng người in trên nền gạt. Không phải ngõ nào cũng còn giữ được sự thanh thoát, có những dãy nhà đã được xây mới, nhiều tầng hơn, hiện đại hơn. Sự thay đổi ấy là điều không tránh khỏi. Nhưng nếu biết lắng nghe, ta vẫn có thể nhận ra điều gì đó rất Nam Định trong nhịp sống, cửa cách cửa sổ, trong tối tắt bỗng lên ánh đèn, trong tiếng xe cộ và tiếng người chuyện trò.
Thành phố không đứng tách biệt khỏi quê mình. Quán thuốc trên phố, bánh trong sáng, hàng rau trong chợ, mùi nước mắm hay vị bánh xèo nóng lan khắp phố đều làm nơi này gần với đồng quê. Sáng sớm, phố vắng lặng; từng tối, phố lại tấp nập. Một thành phố trẻ luôn có nhịp đập nhanh, nhưng người Nam Định thường biết cách chậm lại để nghĩ về gốc rễ. Họ bước nhanh trên phố nhưng vẫn nhớ mùi đất, vị nước mưa, sự chắc chắn của cánh đồng.
Nhiều người trẻ từ Nam Định ra Hà Nội, vào Đà Nẵng, Hồ Chí Minh, xa hơn nữa là ra nước ngoài làm việc, học tập. Họ thích phố pháp, phố lớn, chập chờn, sáng đèn. Nhưng trong ký ức, có một lúc họ thấy bầu trời mở ra rất rộng khi trở về quê. Đó là lúc đi qua đồng, lúc ngồi nghỉ chân ở một quán cà bên bờ đường, lúc nghe tiếng trống làng vọng xa. Những ký ức ấy giúp họ cảm nhận rằng, dù đi đâu, mình vẫn có nơi để trở về.
4. Người Nam Định: sự bền bỉ thành thói quen
Dấu ấn rõ nhất trong hình ảnh quê hương không chỉ nằm ở phong cảnh mà còn nằm ở con người. Người nông dân Nam Định gắn bó với ruộng, hiểu rõ từng thời kỳ của cây lúa. Người làm nghề thủy sản ở vùng biển hiểu từng chiều gió, từng dòng nước, từng nơi đàn cá thường tụ. Người làm nghề ở các thị trấn thì có tay nghề khéo léo, bài toán về tiền bạc, tình cảm, gia đình.
Họ có tính cần thủ, kiên nhẫn và biết giữ chữ tín. Đó là đức tính sinh ra từ đồng ruộng. Chỉ cần một cơn mưa đúng lúc, cả vùng lúa được cứu. Nhưng nếu nước ứ trễ, nhiều tháng công sức có thể bị đe dọa. Người nông dân vì thế hiểu rằng nông nghiệp không chỉ cần tay chân, mà còn cần sự biết đợi, biết quan sát và chấp nhận điều không thể thay đổi. Kinh nghiệm ấy trở thành nền tảng để họ bình tĩnh trước rủi ro và tìm ra phương cách mới.
Người Nam Định thường bộc lộ sự thực tế, thích làm việc bằng cả hai tay. Họ biết ơn những người đã giúp mình trong lúc khó khăn, nhớ những việc làm nhỏ nhưng đầy tình nghĩa. Trong quan hệ bạn bè, họ không quá bộc lộ tình cảm, nhưng khi người khác cần thì thường sẵn lòng giúp. Tình thân gia đình của họ thường được thể hiện bằng những việc làm âm thầm, ít lời.
Một người phụ nữ Nam Định có thể thức sớm, chuẩn bị bữa sáng, dọn quần áo, nấu nước, xem lại nguyên liệu để chợ điện tử hơn. Sự cần thủ ấy được tạo nên từ những thói quen trong gia đình nhiều thế hệ. Họ biết lo liệu, biết sắp xếp, biết tiết kiệm khi có của, phô pha khi cần. Khi gia đình ai đó vượng khó, họ không để người đó phải cảm thấy cô đơn, bằng những món quà nhỏ, một phần thịt, một nắm gạo, một lời hỏi han.
Tình yêu thương gia đình là nét đẹp mà ta dễ nhận thấy nhất qua hình ảnh quê hương Nam Định. Ở đây, những bữa cơm gia đình có sức nặng riêng. Cơm canh, rau đậm đà, món nước mắm tự chế, mấy món ăn được chuẩn bị cẩn thận. Bữa cơm không chỉ là để lấp no, mà là nơi mọi người chia sẻ tâm tình, kể chuyện, bàn bạc về tương lai, về công việc, về những đứa trẻ đang lớn.
Trẻ nhỏ ở Nam Định lớn lên trong nhiều tầng không gian. Ban ngày chơi ở sân đình, bờ ao, bãi đất; tối nghe người lớn kể chuyện. Có thể nghe thấp thoáng tiếng diễn ca truyền thống trên đường sáng, tiếng pháo, tiếng cười nói của người dân, tiếng xe lúa chạy. Bạn bè quen nhau từ những con đường, từ những lần đi chơi cùng nhau, từ những kỷ niệm về nghề trồng lúa hay buổi đi thuyền. Có khi cả gia đình đi cùng nhau lên thành phố, có khi mỗi người đi một nơi, nhưng trong ký ức, mùa xuân luôn có tiếng trống đình và mùa thu luôn có cả một bầu trời rộng.
5. Dân ca, văn hóa và những sợi dây ký ức
Không thể nói đến Nam Định mà bỏ qua âm nhạc. Vùng đất này có một kho dân ca phong phú, từ ca trùm, ca trùm phố, đến hát đúm, hát vang, hò kéo pháo, hát chèo tàu. Những lời hát ấy bắt nguồn từ đời sống lao động, giao thương, tình cảm gia đình và tâm hồn con người. Chúng không cần sân khấu rộng, không cần trang phục hào nhoáng. Chỉ cần một giọng hát, một nhịp trống và vài người nghe đã có thể tạo nên không khí của xứ đồng.
Có thể bạn quan tâm: Huyện Vạn Ninh Thuộc Tỉnh Nào? Thông Tin Hành Chính, Địa Lý Và Du Lịch
Nguyễn Đình Định, tác giả bài hát Hò kéo pháo, đã để lại dấu ấn sâu sắc trong văn hóa dân ca Nam Định. Bài hát ấy gắn với hình ảnh xứ đồng Cơ Lội, với khung cảnh vừa hiện đại, vừa mang âm sắc dân dã. Mỗi đoạn hát đều có nhịp điệu, sự hào hứng, sự bùng nổ như tiếng pháo nổ trên bầu trời. Giai điệu ấy dễ khiến người ta nhớ về quê, nhớ tới sân đình, tới bến xe, tới những chuyến đi gặp lại.
Bên cạnh âm nhưng, Nam Định còn có truyền thống văn nghệ giàu sắc thái. Những đình, chùa, miếu và các đền thờ vẫn là nơi hội tụ của hát xoan, hát chèo, múa, diễn dân gian. Lễ hội không chỉ mang lại sự vui, mà còn giúp duy trì và truyền lửa các giá trị cũ. Có những ngôi đền tọa lạc trong khu dân cư, xung quanh là cây cối, sân rộng, người dân tụ về dự lễ, xem diễn, nghe hát, thưởng thức nghệ thuật. Sự hiện diện của những di tích ấy làm cho không khí linh thiêng gắn liền với đời sống thường ngày.
Có một điều thú vị là nhiều con người, dù sống ở xa, vẫn âm thầm viết thơ, viết nhạc và tìm cách thể hiện chất quê hương. Họ viết về một vị nước, một cánh đồng, một bữa cơm, một khu vườn hay một con đường từng đưa họ qua lại. Bản sống thiên về quê mình, nhưng tâm hồn thì luôn trở về nơi có bốn mùa, có sông, có nghề, có mẹ.
Vùng đất Nam Định cũng thuộc nguồn cảm hứng của nhiều nhà văn, nhạc sĩ. Nguyễn Sinh Sâm gắn với những ký ức Nam Phong, nơi ký ức dân dã và bản sắc truyền thống được gìn giữ. Những trang thơ ấy không hướng đến những chi tiết sặc sỡ, mà tìm ở những điều bình dị: người cấy lúa, người chài cá, người thợ dệt, cảnh đồng, cảnh chùa, cảnh trăng lên trên đầu ngọn tre. Sự giản dị ấy tạo nên sức lay động vì xuất phát từ sự chân thành.
Một câu dân ca từng đi vang:
“Cao Vân có kéo pháo, Nam Định có bán rượu.”
Câu hát ấy nghe thì vui, nhưng phía sau là cả một vùng đất kể chuyện về nghề, về sự tài tình, về dân dã và sức sống. Rượu không chỉ là thứ uống, mà còn là vị của nghề, của tấm lòng khách, của những bàn tiệc nơi người ta tìm gần nhau. Có khi, chỉ một câu nói bên mâm quả, người ta đã hiểu nhau.
6. Di tích cổ và chiều sâu của lịch sử
Những hình ảnh nổi bật trong di sản Nam Định không thể không nhắc đến các công trình kiến trúc cổ. Ở thành phố, quần thể di tích Đền Trần – Điện Trần Phủ hiện lên như một dấu ấn sâu sắc trong lịch sử. Nơi đây, ký ức về những vua nhà Trần và anh hùng trung nghĩa được gìn giữ trong từng lớp gạch, cột, mái ngói, tượng và sân chùa. Từ chối cao, người ta có thể thấy bề dày của một nền văn hóa, của lòng biết ơn và cũng là của ký ức tập thể.
Tháp Bảo Quốc cũng là một nét đẹp của vùng đất. Cấu trúc kiến trúc, các đường nét điêu khắc và tinh thần lưu giữ trong từng tầng tháp khiến nơi đây trở thành nguồn cảm hứng sâu sắc cho người xem. Không chỉ nhìn bằng con mắt của người du khách, nhiều người dân Nam Định còn tìm về đây bằng tình cảm. Với họ, di tích là một phần ký ức xưa, là bằng chứng cho sự trải qua của nhiều thế hệ.
Ở nhiều huyện, những đền thờ Trần Hưng Đạo, các ông tướng lịch sử, các vị thánh dân bản địa cũng là nơi tụ họp của ký ức. Đền Đồng Cổ ở Ý Yên gợi nhớ về cội nguồn dân tộc, về lịch sử hình thành và bảo vệ vùng đất. Tại các ngôi chùa ghi dấu truyền thuyết Bà Triệu, hình tượng người nữ anh hùng tiếp tục sống trong lòng dân. Những nơi này đôi khi không được xây dựng theo lối kiến trúc cổ điển hoàn toàn, nhưng ý nghĩa thờ phục và giá trị cộng đồng thì vẫn hiện diện.
Ngoài những đền chùa nổi tiếng, hình ảnh Nam Định còn có nhiều ngôi làng cổ, những sân đình rộng, những cây đa già cổ và những con đường làng mà nước mưa từng lưu lại trên mặt đá. Người ta có thể đi vào sân đình nơi sân rộng, tường rào xanh, hàng cây lớn. Tiếng trống đình vọng ra từ xa, báo hiệu một ngày mới bắt đầu. Trong không gian ấy, con người nhỏ bé trước thời gian và thiên nhiên, nhưng ngược lại, lại thấy mình gần gũi với cội nguồn.
Sự trân trọng di tích không nên chỉ dừng lại ở việc nhìn ngắm. Điều quan trọng là hiểu rằng, mỗi công trình đều gắn với một cộng đồng, với những con người đã sống, đã lao động và đã gìn giữ truyền thống. Bảo tồn di tích là giữ cho thế hệ sau có cơ hội hiểu về nguồn gốc, về lịch sử, về bản sắc. Đó cũng là cách để mỗi người tự hào về quê mình một cách tự nhiên, không hời hợt.
7. Bến quê và những mâm cơm gia đình
Nếu hình ảnh nào của Nam Định khiến người ta nhớ lâu nhất, có lẽ phải là bữa cơm gia đình và những món ăn được chuẩn bị từ tấm lòng của người làm nghề. Dù đồng ruộng không rộng bằng miền Tây hay đồi núi cao như phía Tây Bắc, Nam Định có đủ sản vật để tạo nên một nền ẩm thực đa dạng, bình dân mà tinh tế.
Có thứ gì mùa mới, có thứ gì vẫn ăn quanh năm. Rau muống luộc, rau mùng, rau đắng, bắp cải muối, cà chua om, đậu rán xong dầu. Những món ấy không quý hiếm, nhưng khi ăn đúng ngày, đúng nước dùng và đúng khẩu vị, lại khiến ta thấy thơm ngon như món ăn sơn cao hảo hạn. Mùa thu, cơm gạo mới với cá chép om măng, canh rau, rau dăm, bánh đa nướng thơm phức. Mùa đông, thịt trâu gác bằng, gà đồi luộc, vịt nướng, chả bò, nem chua dưa muối, tôm cua và nước mắm chua cay.
Bánh đa cuối ngày hay được ăn với nước chấm, thêm chút tôm, thịt, rau thơm. Bánh chưa, bánh bò, bánh gai, bánh ú, bánh ít, xôi xếp, bánh tiêu, bánh đúc và bánh bánh trôi mùa nước… mỗi loại bánh có một sắc thái, một kỹ thuật và một câu chuyện. Mẹ nấu, bà nấu, người bà nấu truyền lại từ đời này sang đời khác. Bột, đường, nước, lá xanh, nhân đậu hay nhân thịt, thời gian và tay nghề được trộn vào đúng lượng, đúng chừng. Không có sách vở nào có thể thay thế hoàn toàn kinh nghiệm và cảm tính của người nội trợ.
Bếp quê không phải lúc nào cũng ồn ào. Có những buổi sáng yên lặng, chỉ nghe tiếng nước chảy, tiếng thóc được sào, tiếng bếp lửa tí tách. Bữa cơm sáng ăn với dưa muối, rau muống, mì, bánh mì nướng, hoặc chỉ một bát cháo nóng với bánh mì. Mâm cơm chiều đã đầy hơn, nhiều người ngồi quanh, kể chuyện. Khi có khách đến, bà mẹ không cần hỏi nhiều, cũng biết nấu món gì, bày vừa phải những gì. Sự chu đáo ấy không chỉ nằm ở món ăn, mà ở tấm lòng muốn người khác được đoàn viên, được chăm sóc.
Ở những gia đình có điều, việc, sẵn sàng hơn vẫn là tay nghề lâu năm. Rượu Vọng Doanh là một trong những sản vật được yêu thích của vùng đất này. Rượu ấy không chỉ để trưng bày, mà còn gắn với lao động, với những vụ mùa, với kinh nghiệm ủ, lọc, chọn nguyên liệu. Mùa thu, rượu mới nên uống trong không khí se lạnh, trên bàn tiệc có bạn bè. Rượu giúp câu chuyện bớt ngắn, để người ta thêm hiểu nhau bằng những tâm sự chân thành.
Bến quê cũng là một phần quan trọng. Bến đò đông vào buổi sáng, đồ người ta dồn lên thuyền, chợ vẫn tấp nập. Bến cá buổi chiều, hàng bán cá, tôm, cua đầy sắc màu, mùi biển pha lẫn mùi muối. Trẻ nhỏ chạy bờ đò, người lớn kéo lưới, bà bán rau vừa đong vừa nói chuyện. Tất cả tạo nên những âm thanh đặc trưng của nước đồng bằng.
8. Quê hương đổi mày mà không đánh mất mình
Ngày nay, hình ảnh quê hương Nam Định đang được bổ sung thêm nhiều chiều cạnh mới. Máy móc hiện đại thay thế nhiều công đoạn nặng nhọc, khoa học và công nghệ giúp nông nghiệp tăng năng suất, hạn chế tổn thất. Nhiều mô hình sản xuất theo hướng xanh, sạch và bền vững đang được quan tâm. Kinh tế đô thị, dịch vụ, thương mại và du lịch cũng từng bước thay đổi diện mạo các thị trấn.
Bức tranh ấy không hoàn toàn trái ngược với truyền thống. Bởi phát triển không có nghĩa là phủ nhận mọi thứ cũ. Người Nam Định có thể làm nông nghiệp thông minh hơn, xây nhà khang trọng hơn, bán hàng qua mạng, đưa sản vật đến nhiều nơi, nhưng vẫn giữ cho bến quê không bị mất hương vị. Có thể sửa sang ngôi đền, cải tạo đường làng, xây dựng khu du lịch, nhưng vẫn tôn trọng cấu trúc cổ và giá trị tâm linh.
Du lịch Nam Định có những sức hút riêng nếu biết khai thác đúng tài nguyên: di tích lịch sử, đền chùa, nghệ thuật dân gian, ẩm thực, đồng ruộng và các địa danh xứ đồng Cơ Lội. Một chuyến đi không nhất thiết phải xa, có thể chỉ cần ghé một làng nghề, tham quan một di tích, nghe một buổi hát dân ca, thử một món ăn và ngồi bên bờ ao nhìn chiều sớm. Điều đó giúp du khách hiểu hơn về con người, không chỉ chụp lại những tấm ảnh bên ngoài.
Một quê hương đẹp không chỉ đẹp ở phong cảnh mà còn đẹp ở cách con người sống. Nam Định cần phát huy những giá trị bền vững ấy, đồng thời tạo thêm việc làm, tăng thu nhập, nâng cao chất lượng sống cho người dân. Khi người dân no đủ, có việc làm, có nơi ở tử tế, giữ được sức khỏe và sự văn minh trong cộng đồng, quê hương sẽ không chỉ được yêu vì cảnh đẹp, mà còn được yêu vì sự bền vững và nhân văn.
Điều đó cũng có nghĩa là mỗi người, dù đang ở đâu, đều cần biết cảm ơn và gìn giữ những gì tốt đẹp từ nguồn cội. Thành phố có thể phát triển, con đường có thể mở rộng, nhưng những bài ca cũ, lời dạy của ông bà, tinh thần cần thủ trên đồng ruộng và tình cảm gia đình thì không nên bị lãng quên. Bởi chính những điều ấy tạo nên bản sắc.
Lời kết
Hình ảnh quê hương Nam Định là hình ảnh của những cánh đồng lúa xanh thay sắc theo bốn mùa, của dòng Cơ Lội, Đáy, Ngô Đồng, của những thành phố trẻ luôn chuyển mình và của những con người giữ trong lòng sự chân thành. Nơi đây có di tích lịch sử, có dân ca, có nghề truyền thống, có những mâm cơm giản dị và cả những giấc mơ về một ngày mai rộng mở hơn.
Mỗi người Nam Định, dù đang sống ở thành phố hay nơi xa xôi, đều có một ký ức chung về quê mình. Đó có thể là tiếng trống đình vọng qua buổi sớm, là bàn tay người mẹ nâng múc xô cháo, là con đường làng mùa nước, là tiếng xe lúa chạy trên đường, hay là mùi gạo mới luộc trong chiếc nồi cũ. Những chi tiết nhỏ bé ấy tạo nên một quê hương cụ thể, gần gũi và giàu sức sống.
Quê hương không chỉ là nơi ta sinh ra, mà còn là nơi ta tìm về khi mệt mỏi, khi thành công, khi nhớ về tuổi thơ và bốn mẹ. Với những ai từng sống, từng lớn lên hay từng bước chân lên đất Nam Định, mùa xuân trở lại không chỉ mang theo cây lá, mà còn mang theo ký ức, sự gắn bó và một lời nhắc nhở âm thầm: hãy nhớ về nơi bắt đầu, hãy trân trọng những gì làm nên hồn nước, hồn đất và bản sắc quê hương mình.