Ga Hà Nội lúc nửa đêm không còn là nơi ồn ào, tấp nập của những giờ cao điểm. Nó lặng lẽ, u ám và mang một hơi thở đặc biệt của sự chờ đợi – sự chờ đợi của những chiếc xe cuối cùng, của những con người cuối cùng, và của những câu chuyện chưa kịp kết thúc. Chuyến tàu cuối cùng từ Hà Nội ra Hải Phòng (thường là chuyến SE7 hoặc SE19 tùy vào mùa, hay các chuyến tàu đường sắt cápmeter gauge cũ kỹ trước khi đường sắt cao tốc hoàn toàn thay thế) không chỉ là một phương tiện di chuyển. Nó là một không gian thời gian nén, một “máy bay thời gian” chở theo những linh hồn đang ở giữa ngã rẽ: giữa quá khứ và tương lai, giữa lý do phải đi và lý do muốn ở lại.
Khi đèn hiệu xanh nhấp nháy chuyển sang đỏ, tiếng còi tàu rít lên dài, vang vọng khắp sân ga vắng vẻ, đó là lúc “chuyến cuối” chính thức bắt đầu. Không phải là kết thúc, mà là khởi đầu của một đêm dài những suy tư.
Có thể bạn quan tâm: Vạn Lý Trường Thành Dài Bao Nhiêu? Hành Trình Khám Phá Kỷ Lục, Lịch Sử Và Những Bí Mật Chưa Từng Được Hé Lộ
1. Sân Ga Hà Nội: Những Hành Lý Vô Hình
Trước khi lên tàu, sân ga là nơi diễn ra những màn chia ly thầm lặng nhất. Không có hoa hồng, không có nụ hôn dramatique như phim ảnh. Chỉ có những cái ôm chặt, những lời dặn dò lặp lại: “Đi cẩn thận nhé”, “Ăn uống đều đặn”, “Về nhớ gọi cho mẹ”.
Nhìn những người đi chuyến cuối, bạn sẽ nhận ra họ mang theo không chỉ vali, ba lô. Họ mang theo cả những gánh nặng vô hình: áp lực deadline công việc, nợ nần cảm xúc chưa trả, bệnh tật của người thân, hay đơn giản là sự mệt mỏi của một cơ thể 30 tuổi nhưng tâm hồn đã già cỗi 50.
Có chàng trai áo khoác dù mỏng, tay nắm chặt vé tàu giá rẻ nhất – ghế ngồi cứng (hard seat). Anh ta ngồi gù lưng trên ghế đá ở hành lang chờ, mắt nhìn chăm chăm vào màn hình điện thoại nhưng ngón tay không vuốt gì. Có lẽ anh ta đang đọc lại tin nhắn cuối cùng của cô ấy: “Anh về đi, ở đó chật chội quá. Quê nhà anh rộng, bố mẹ anh già rồi.” Hay đơn giản là anh ta đang tính toán: tiền vé, tiền ăn sáng đến Hải Phòng, tiền xe buýt từ ga về xã, còn lại bao nhiêu cho đến ngày nhận lương?
Có bà mẹ già tay xách gói quà: bánh chưng mẹ gói, rau muống vườn nhà, một ít thịt luộc. Bà không mang theo nỗi buồn chia ly, bà mang theo nỗi lo: “Con đi tàu cuối có lạnh không? Có chăn không? Ga Hải Phòng đến lúc mấy giờ? Con có xe đón không?” Nỗi lo của mẹ luôn lớn hơn hành trình của con.
Và có những người đi một mình, không ai tiễn, không ai đón. Họ bước lên tàu như bước vào một cái hũ kín, kéo cửa lại, tách biệt hoàn toàn với thế giới ngoài kia. Chuyến cuối đối với họ không phải là sự lựa chọn (vé rẻ, tránh kẹt xe ngày), mà là sự trốn tránh. Trốn khỏi ánh mắt thấu hiểu của bạn bè, trốn khỏi sự hỏi han của người thân, trốn khỏi chính bản thân mình ở thành phố này một chút nữa.
Có thể bạn quan tâm: Chidori Coffee In Bed Lam Sơn: Góc Nhỏ Bình Yên Giữa Trái Tim Sầm Uất Hà Nội
2. Trên Toa Tàu: Viên Gạch Của Xã Hội Thu Nhỏ
Toa tàu chuyến cuối thường không đông đúc như ban ngày. Không gian bị chia cắt bởi những rèm cửa kéo xuống, bởi tiếng khò khè đều đều, bởi mùi hương thuốc lá lẫn mùi bánh mì kẹp trứng, xôi xéo từ các cô bán rong ghé vào lúc tàu dừng ga trung chuyển.
Hệ cấp độ trên tàu rõ rệt mà thầm lặng:
Người ngồi giường (Sleeper): Nằm cuộn tròn trong chăn ga, che kín đầu, chỉ lộ một góc trán hoặc mái tóc. Họ mua sự riêng tư, mua giấc ngủ (dù giấc ngủ trên tàu hiếm khi ngon). Đèn đọc sách nhỏ trên đầu giường chập chờn, là điểm sáng duy nhất trong tối tăm.
Người ngồi ghế cứng (Hard seat): Đây là nơi tập trung nhiều “nhân vật” nhất. Sinh viên balo to đùng ngồi chen chúc, đầu gối chạm đầu gối, chia sẻ tai nghe nghe nhạc, chia sẻ cả những lo toan tương lai. Công nhân xây dựng áo phản quang bẩn đen, ngủ gục lên bàn tay, mũi hôi bụi xi măng dính trên da. Những bà mẹ mang con nhỏ, con ngủ say trên lòng, bà thì mắt nhắm mở, sợ con ngã, sợ mất đồ.
Người đứng, người ngồi hành lang (nếu quá tải dịp Tết): Họ không có chỗ, chỉ có thời gian. Thời gian trôi chậm như thể mỗi giây là một giờ.
Tôi ngồi ghế cửa sổ, toa 3, ghế 42. Đối diện là một ông già khoảng 60 tuổi, mặc áo len xanh sẫm đã phai, tay xoay xoay một chiếc ví da cũ. Ông không ngủ. Ông nhìn ra cửa sổ – nơi ngoài kia chỉ là đen kịt, đôi khi lóe lên đèn đường 国道 5 (Quốc lộ 5) hoặc đèn lồng một ngôi làng quê. Ông uống một ngụm trà từ bình thermos, rồi lại nhìn ra cửa sổ. Tôi tự hỏi: Ông đang về quê hưu trí? Hay ông đi thăm con cháu ở Hải Phòng? Hay ông đang chạy trốn một nỗi đau cũ tại Hà Nội? Trên tàu chuyến cuối, mỗi người là một cuốn sách bí ẩn, và không ai mở trang đầu để đọc.
Có thể bạn quan tâm: Trọn Bộ Hướng Dẫn Mua Vé Tàu Sg Đi Đà Nẵng: Lịch Trình, Giá Vé, Trải Nghiệm Và Mẹo Tiết Kiệm Chi Tiết Nhất 2024
3. Nhịp Đập Của Đường Sắt: Nhạc Thơ Của Sự Cô Đơn
Tiếng tàu chạy trên ray: Cạch tạch… cạch tạch… cạch tạch…
Nhịp đập đơn điệu, lặp đi lặp lại, gieo vào não bộ như một bài thiền. Khác hẳn với việc lái xe máy hay đi xe khách trên quốc lộ 5 – nơi tiếng còi xe, tiếng gió, tiếng radio xe khách ồn ào làm ta không thể suy nghĩ. Trên tàu, bạn bị ép buộc phải đối mặt với chính mình.
Đường sắt Hà Nội – Hải Phòng (đường sắt cổ meter gauge) uốn lượn qua những mảnh ruộng lúa, qua những khu công nghiệp mới mọc, qua những xã xóm yên tĩnh. Ban ngày, nhìn ra cửa sổ là màu xanh ngát của lúa, màu đỏ gạch của nhà máy, màu xám bêtông của đường phố. Nhưng ban đêm, trên chuyến cuối, cửa sổ chỉ phản chiếu lại chính mặt bạn: một khuôn mặt mệt mỏi, đôi mắt chứa đựng quá nhiều thứ không nói ra được.
Tàu chạy qua ga Đan Phượng, ga Hồ Xá, ga Phú Láng Thương… Tên các ga được 방송 (broadcast) qua loa tàu nghe méo mó, vọng vọng. Mỗi lần tàu dừng, cửa toa mở ra, gió lạnh đêm cuộn vào, mang theo mùi đất, mùi lá, mùi sương. Một vài người lên, một vài người xuống. Những người xuống tại các ga nhỏ giữa đêm thường đi nhẹ nhàng, không nói chuyện, như ma trôi qua nhau. Họ về quê, về nhà, về gốc.
Khoảng giữa đường, tàu dừng ở ga Phố Cát (Hải Dương) hoặc ga Kênh Kiến (Hải Phòng) 꽤 lâu (quite a while) để nhường tàu ngược chiều hoặc kiểm tra kỹ thuật. Sự im lặng lúc này nặng nề nhất. Không có tiếng còi, không có tiếng ray. Chỉ có tiếng tim mình đập: Đập… đập… đập…
Lúc này, nhiều người thức dậy. Rút điện thoại ra, bật data (vì wifi tàu thường yếu hoặc không có). Kiểm tra tin nhắn, email, Facebook. Một cái like, một comment, một tin nhắn “Chưa ngủ à?”. Kết nối số hóa trở thành cứu cánh duy nhất chống lại sự cô đơn vật lý. Nhưng màn hình tắt, cô đơn lại về, dày đặc hơn.
Tôi nhớ một lần, trên chuyến cuối này, tôi thấy một cô gái trẻ ngồi đối diện. Cô mặc vest công sở nhăn nhúm, tóc búi bù xù, dép quai hậu. Cô ấy khóc. Khóc thầm, nước mắt rơi dài trên má, không tiếng động. Cô ấy che miệng bằng khăn tay, người run run. Không ai hỏi, không ai quan tâm. Mọi người đều bận nhìn ra cửa sổ, hoặc ngắm điện thoại, hoặc ngả lưng ngủ. Chỉ có một cô bán nước suối đi qua, bỏ vào tay cô ấy một chai nước, nhỏ声说: “Uống chút nước đi con, uống xong ngon giấc ngủ.”
Cô gái uống cạn chai, vuốt vuốt mặt, hít một hơi sâu. Khi tàu到达 ga Hải Phòng, cô ấy xuống, bước nhanh, vai thẳng hơn. Chuyến tàu cuối đã chở cô ấy vượt qua một cơn bão cảm xúc. Có lẽ cô ấy vừa bị sa thải, vừa chia tay, vừa nhận được tin xấu từ nhà. Nhưng chuyến tàu đã cho cô ấy 2 tiếng 30 phút (hoặc 3 tiếng tùy dãy ga) để khóc, để hít thở, để chuẩn bị sẵn sàng đối mặt với ánh sáng bình minh tại ga Hải Phòng.
4. Ga Hải Phòng: Ánh Sáng Bình Minh Và Sự Trở Lại
Tàu rẽ vào ga Hải Phòng thường khi trời vẫn còn mờ sương, hoặc vừa rạng sáng. Không khí ở đây khác Hà Nội. Có mùi biển, mùi muối, mùi gió Bắc lướt qua cửa sông Cấm, qua bến Bính.
Ga Hải Phòng lúc này vẫn vắng, nhưng một vắng “sáng sủa”, đầy hy vọng. Những xe taxi, xe ôm, xe buýt số 10, 15… đã đợi sẵn sàng. Tiếng còi tàu rít lần cuối: Rít… rít… rít… – Âm thanh kết thúc hành trình, mở đầu cho ngày mới.
Những hành khách xuống tàu chia làm vài nhóm:
Nhóm “Về nhà ăn Tết/nghỉ lễ”: Bước nhanh, mắt sáng, tay vẫy gọi xe, miệng cười to: “Anh ơi, chở em về Kiến An nhé!” “Chị ơi, xe buýt đi An Dương đâu rồi?” Sự vui vẻ bùng nổ, xua tan mệt mỏi.
Nhóm “Đi làm/Công nhân”: Bước vội, mặt nghiêm túc, kiểm tra đồng hồ. Họ phải kịp ca sáng 7h hoặc 7h30. Chuyến tàu cuối là “cứu cánh” để họ không phải thuê phòng trọ đắt ở Hà Nội, hoặc để về chăm sóc bố mẹ già ở quê cuối tuần.
Nhóm “Một mình”: Như ông già áo len, như cô gái khóc, như tôi. Xuống tàu, hít một hơi sâu khí biển mặn nồng. Nhìn quanh: Nhà ga cổ kính kiến trúc Pháp, cây phượng vĩ cổ thụ (dù lá rụng mùa đông), đường Lê Hồng Phong rộng thênh thang. Tìm một quán phở bò, bánh đa cua, hoặc đơn giản là một ly trà đá vỉa hè. Ăn xong, mới thực sự “về” được.
5. Triết Lý Của “Chuyến Cuối”: Không Phải Kết Thúc, Là Cầu Nối
Tại sao lại viết về “chuyến cuối”? Vì trong cuộc sống, chúng ta luôn sợ “cuối cùng”. Sợ chuyến bus cuối, sợ chuyến bay cuối, sợ lần gặp cuối, sợ lời nói cuối. Chúng ta muốn mọi thứ đều là “chuyến đầu”, “chuyến giữa” – nơi còn dư thời gian, còn dư cơ hội, còn dư hy vọng.
Nhưng “chuyến cuối Hà Nội – Hải Phòng” dạy tôi một bài học ngược đời: Chuyến cuối thường là chuyến chân thành nhất.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Quy Trình Đổi Tiền Trung Quốc Việt Nam: Tỷ Giá, Thủ Tục, Lưu Ý Và Các Kênh Uy Tín Nhất Năm 2024
Trên chuyến cuối, không ai diện nữa. Không ai mặc vest sang trọng để ấn tượng đối tác (họ bay máy bay hoặc đi xe limousine ban ngày). Không ai trang điểm kỹ lưỡng. Mọi người mang theo bản chất truest của mình: mệt mỏi, bụi bặm, lo âu, hy vọng, đơn độc.
Trên chuyến cuối, thời gian trôi chậm để ta kịp nhìn lại. 100km đường sắt kéo dài 2-3 tiếng (tàu đường sắt cũ) là một khoảng cách lý tưởng. Không quá ngắn như bay (45 phút – không kịp suy nghĩ), không quá mỏi như xe khách đường dài (3-4 tiếng ngồi một chỗ). Đủ để một cuốn sách được đọc xong một chương, đủ để một bài hát được nghe lặp lại 10 lần, đủ để một quyết định quan trọng được suy nghĩ chín chắn, đủ để nước mắt khô và nụ cười nở.
Chuyến cuối là cầu nối. Nối giữa Hà Nội – đất của cơ hội, áp lực, tốc độ, hiện đại, lạnh lẽo và Hải Phòng – đất của gốc rễ, bình yên, biển cả, con người, nhiệt huyết. Nhiều người đi chuyến này không phải để “về”, mà để “nạp năng lượng”. Về Hải Phòng ăn bánh đa cua, uống trà đá, đi dọc đê Hành, nhìn biển Đồ Sơn, ôm bố mẹ, chơi với con cái, rồi sáng hôm sau lại lên tàu “chuyến đầu” (hoặc chuyến sớm) quay lại Hà Nội chiến đấu.
Họ là những “người pendulum” (người con lắc). Cuộc sống là chuỗi các chuyến đi: Chuyến đi – Chuyến về. Chuyến đầu – Chuyến cuối. Không có điểm dừng cuối cùng nào cả, chỉ có những ga trung chuyển.
6. Thay Đổi Của Thời Gian: Từ Tàu Cổ Đến Cao Tốc – Nỗi Nho Và Hy Vọng
Viết đến đây, không thể không nhắc đến sự thay đổi khổng lồ. Đường sắt cao tốc Hà Nội – Hải Phòng (duy nhất tại Việt Nam hiện nay) đã và đang thay đổi hoàn toàn khái niệm “chuyến cuối”.
Trước kia, tàu chạy ray meter (ray hẹp), tốc độ 40-50km/h, đi 2.5 – 3 tiếng. Tàu cũ, rung lắc, ồn ào, cửa sổ mở được (để hút gió, để vẫy tay tạm biệt), có thể nhổm đầu ra cửa nhìn mưa, nhìn trăng. “Chuyến cuối” mang đậm chất cổ điển, lãng mạn, buồn bã, thơ mộng.
Giờ, tàu cao tốc (Emu) chạy ray chuẩn (standard gauge), tốc độ 160-200km/h, đi chỉ 1 tiếng 15 phút – 1 tiếng 30 phút. Toa tàu kín đáo, điều hòa mát lạnh, ghế xoay 180 độ, wifi mạnh, ổ cắm sạc tại chỗ. “Chuyến cuối” giờ có thể là 22h00, 22h30, thậm chí 23h00.
Lợi ích không thể chối cãi: Tiết kiệm thời gian cực đại. Người dân Hải Phòng làm việc Hà Nội (hoặc ngược lại) có thể đi làm trong ngày (commute). Hàng hóa lưu thông nhanh chóng. Kinh tế hai vùng liên kết chặt chẽ. Du lịch phát triển.
Nhưng cái gì đó đã mất đi:
Không gian suy tư: 1 tiếng 15 phút không đủ để “xử lý” nỗi buồn, không đủ để đọc xong chương sách, không đủ để ngủ một giấc say. Bạn vừa ngồi xuống, tàu đã đến ga.
Cảm giác “đi xa”: Cảm giác ly biệt, cảm giác hành trình biến mất. Hà Nội và Hải Phòng gần nhau như hai quận của một thành phố lớn. ranh giới địa lý xóa tan, ranh giới cảm xúc cũng mờ nhạt.
Nhân văn hóa ga tàu: Những ga nhỏ xinh xắn như Đan Phượng, Hồ Xá, Phú Láng Thương, Kênh Kiến… trên đường ray cũ có thể sẽ không còn tàu khách dừng, hoặc chỉ còn tàu hàng. Những cô bán bánh mì, xôi, nước mía trên quai ga sẽ mất nghề. Những câu chuyện người người qua ga sẽ không còn.
Giá vé: Vé tàu cao tốc đắt hơn tàu cũ đáng kể (khoảng 120k – 150k so với 40k – 60k cũ). “Chuyến cuối” không còn là lựa chọn của người nghèo, của sinh viên, của công nhân tự do nữa. Nó trở thành lựa chọn của người có thu nhập trung bình, người doanh nhân, du khách.
Có một sự đánh đổi (trade-off) đau đớn nhưng cần thiết cho sự phát triển. Chúng ta nhận được tốc độ, nhưng mất đi “khoảng trời” (breathing room) của tâm hồn.
Tuy nhiên, dù tàu có nhanh đến đâu, có hiện đại đến đâu, bản chất của “chuyến cuối” vẫn không đổi: Nó vẫn là chiếc thuyền chở những linh hồn đang trên đường tìm về. Dù chỉ 75 phút, những phút giây đó vẫn là lúc tách biệt nhất với thế giới ngoài, lúc đối diện nhất với bên trong.
7. Một Đêm Trên Tàu Cao Tốc (Góc Nhìn Mới)
Để bài viết hoàn chỉnh, hãy tưởng tượng một chuyến cuối trên tàu cao tốc hiện nay.
22h30, Ga Hà Nội (hoặc Ga Yên Viên – tùy điều hành). Tàu EMU màu trắng – xanh – vàng lướt vào ga không tiếng động, chỉ có tiếng xù xù của phanh hơi. Không có tiếng còi rít dài biếc rợn người như tàu cũ. Cửa tàu mở trượt tự động, đèn LED trong toa sáng sủa, đều đặn.
Tôi ngồi ghế 12A, toa 5. Ghế xoay theo chiều chạy, mềm mại, có đệm lưng. Trước mặt là màn hình nhỏ hiển thị tốc độ: 180 km/h. Bên cạnh là một chàng trai mặc áo sơ mi trắng, tay gõ liên tục trên laptop. Màn hình phản chiếu code, biểu đồ, deadline. Anh ta không nhìn ra cửa sổ (cửa sổ tàu cao tốc thường nhỏ hơn, kín hơn, khó nhổm đầu). Anh ta uống cà phê mang theo từ Highlands/Starbucks ga tàu.
Đối diện là một cặp đôi trẻ. Chàng trai ngủ gật gù trên vai cô gái. Cô gái đeo tai nghe, nhìn ra cửa sổ – nhưng chỉ thấy phản chiếu của chính mình và ánh đèn trong toa. Cô ấy cười nhẹ, vuốt tóc người yêu. Không khí trong toa nhẹ nhàng, văn minh, tách biệt hoàn toàn với bên ngoài.
Tàu tăng tốc. 190… 200… 210 km/h.
Quốc lộ 5 bên dưới trông như một dải đèn đỏ – trắng liệt chạy song song. Những khu công nghiệp, khu dân cư lướt qua như phim nhanh (fast forward).
22h45: Qua Hải Dương.
23h00: Qua Kênh Kiến.
23h15: Tàu giảm tốc, rẽ vào ga Hải Phòng.
Đing dong… “Quý khách đã đến ga Hải Phòng. Xin quý khách mang theo hành lý, cẩn thận khi xuống tàu…”
Giọng nữアナウンサー (announcer) máy, chuẩn xác, không chút cảm xúc.
Mọi người đứng dậy, lấy vali trên kệ, xuống tàu theo hàng. Nhanh gọn, lạnh lùng, hiệu quả.
Không ai khóc. Không ai ngắm cửa sổ. Không ai chia sẻ bánh mì.
Chuyến cuối đã trở thành một dịch vụ logistics hoàn hảo.
Nhưng bước ra cửa ga, hít hơi biển mặn, nhìn thấy cây phượng vĩ, nghe tiếng gió biển vỗ vào tường chắn sóng… Tâm hồn vẫn rung động. Dù tàu có nhanh đến đâu, đích đến của “chuyến cuối” vẫn là chính con người ta.
8. Kết: Hãy Đi Chuyến Cuối Ít Nhất Một Lần Trong Đời
Nếu bạn chưa bao giờ đi chuyến cuối Hà Nội – Hải Phòng (dù là tàu cũ ray meter hay tàu cao tốc hiện nay), hãy thử một lần. Không cần dịp Tết, không cần có việc gì gấp. Chỉ cần mua một vé, mang theo một cuốn sách (hoặc không mang gì), ngồi cạnh cửa sổ (hoặc ghế giữa nếu tàu cao tốc), và cho phép mình “vô tư” trong 75 đến 180 phút.
Hãy nhìn những người xung quanh. Hãy tưởng tượng câu chuyện của họ. Hãy cảm nhận sự rung động của ray sắt (hoặc sự trôi mượt của từ tính). Hãy để tâm trí lang thang không đích đến.
Bạn sẽ nhận ra: Chuyến cuối không phải là sự kết thúc của một ngày. Nó là sự khởi đầu của một phiên bản tốt hơn của chính bạn.
Khi tàu rít đến ga, bạn bước xuống. Bạn không còn là người mệt mỏi le lói lên tàu. Bạn là người đã có thời gian để “xử lý” mệt mỏi đó. Bạn mang theo hơi thở của biển, mùi gió, nhịp đập của ray sắt. Bạn sẵn sàng cho ngày mới, cho thành phố mới, cho những thử thách mới.
Và có lẽ, nhiều năm sau, khi nhớ về thanh xuân, bạn sẽ không nhớ những chuyến bay sang chảnh, những xe hơi sang trọng. Bạn sẽ nhớ: Chuyến tàu cuối Hà Nội – Hải Phòng. Đêm ấy, trăng sáng (hoặc mưa rơi), tàu chạy, tim đập, và bạn đã tìm thấy đường về nhà – nơi an nghỉ của linh hồn.
Chuyến cuối không phải là điểm chấm. Chuyến cuối là dấu ba chấm (…) mở ra cho những khởi đầu mới.