“Vạn lý trường thành” không chỉ là một quãng đường tính bằng ki lô mét, mà còn là hành trình để một đứa trẻ biết yêu thương, biết trách nhiệm, biết vượt qua khó khăn và trở thành người trưởng thành. Khi nhìn lại quãng đường ấy, chúng ta thường nghĩ đến những năm tháng được cha mẹ che chở, những lời nhắc nhở của thầy cô, sự quan tâm của bạn bè và cả những lần chính mình tự đứng vững sau khi vấp ngã. Vậy câu hỏi “ai là người xây dựng vạn lý trường thành” thực sự dành cho ai?
Câu trả lời đầu tiên có lẽ là cha mẹ. Bởi trước khi bước chân vào trường học, trước khi hiểu được thế giới rộng lớn, mỗi người đã được cha mẹ dạy cách nhìn, cách cư xử và cách đối xử với cuộc đời. Tuy nhiên, nếu chỉ nói cha mẹ là người xây dựng sự trưởng thành thì chưa đủ. Bên cạnh họ còn có ông bà, thầy cô, bạn bè, những người đã từng trải qua sự trải nghiệm, các tổ chức xã hội và đặc biệt là chính bản thân mỗi người. Mỗi người góp một viên gạch, một hướng dẫn, một lời khuyên hoặc một bài học vào công trình chung mang tên “trưởng thành”.
Có thể bạn quan tâm: 496 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường 2, Quận 3: Điểm Đến Tiện Ích Giữa Lõi Thành Phố
Cha mẹ là người đặt nền móng đầu tiên
Trong mọi hành trình, nền móng vững chắc luôn đóng vai trò quan trọng. Đối với trẻ em, cha mẹ chính là những người kiến tạo nền móng ấy. Không ai hiểu đứa trẻ từ khi còn nằm ngoài bụng mẹ, cũng như không ai nhìn thấy những tháng ngày người mẹ lo lắng, mệt mỏi vì sức khỏe của con. Cha mẹ không chỉ nuôi dưỡng thể xác mà còn phải chuẩn bị tâm lý, kiến thức và tình thương để đứa trẻ có thể bước vào cuộc đời.
Cha mẹ dạy con biết yêu thương bằng những việc rất bình thường: mỗi sáng thức dậy chuẩn bị bữa ăn, nhắc con đi học đúng giờ, kiên nhẫn động viên khi con làm bài, lắng nghe con chia sẻ nỗi buồn hoặc thất vọng. Những việc ấy tưởng chừng nhỏ bé, nhưng lặp đi lặp lại mỗi ngày, chúng tạo nên thói quen, sự ổn định và cảm giác an toàn trong tâm hồn trẻ. Khi biết mình luôn có người chia sẻ, trẻ em sẽ mạnh dẻn hơn, tự tin hơn và dần biết cách đối xử với thế giới.
Một trong những điều cha mẹ để lại cho con lâu dài nhất không phải là một món đồ quý giá, mà là bài học về sự tử tế. Nếu cha mẹ nói lời đẹp với con nhưng lại không giữ lời nói với người khác, trẻ sẽ hiểu rằng lời nói chỉ có giá trị khi thuận tiện cho bản thân. Nếu cha mẹ luôn sẵn sàng giúp người đau yếu, trẻ sẽ học cách yêu thương và tinh thần hướng thiện. Nếu cha mẹ thường xuyên bình tĩnh giải quyết mâu thuẫn, trẻ sẽ biết rằng xung đột không nhất thiết phải dẫn đến bạo lực hay tranh cãi. Bài học trưởng thành không luôn được truyền đạt bằng những bài giảng dài; nhiều khi nó được truyền qua hành động, thái độ và cách đối xử mỗi ngày.
Có thể bạn quan tâm: 222 Quốc Lộ 13, Phường 26, Quận Bình Thạnh – Khu Phức Hợp Vinhomes Central Park
Những hy sinh thầm lặng của cha mẹ
Không phải ai cũng lớn lên trong điều kiện giàu có, đầy đủ và thuận lợi. Có những người lớn lên trong căn nhà nhỏ, với những bữa cơm đơn giản, quần áo cũ hoặc hoàn cảnh thiếu vắng. Họ vẫn lớn lên, vẫn đến trường, vẫn nuôi con cái và vẫn cố gắng tạo cho gia đình một tương lai tốt đẹp hơn. Đằng sau mỗi thành tích của con thứ là sự hy sinh rất lớn lao của cha mẹ.
Để nuôi một người con trưởng thành, cha mả phải âm thầm sắp xếp thời gian, chi phí và cả năng của mình. Có người làm việc nhiều ca, ngủ ít để có thêm thu nhập cho con mua sách, đóng học phí hoặc chuẩn bị những vật dụng cần thiết. Có người từ bỏ những mơ ước của mình để con có cơ hội học hành tử tế. Có người chịu giật mình, chịu lo lắng, chịu mất ngủ chỉ vì sợ con vương vào đường sai. Những hy sinh ấy không phải lúc nào cũng được nói thành lời, nhưng chúng tạo nên nền tảng vững chắc cho mỗi người khi bước vào cuộc sống.
Tuy nhiên, bài viết về sự hy sinh của cha mẹ không nhằm biến tình yêu thương thành một món nợ nặng. Con cái không cố ý trở thành người khiến cha mẹ hy sinh, và cha mẹ cũng không nên đòi hỏi con phải sống một đời hoàn toàn vì mình. Cách thể hiện lòng biết ơn phù hợp nhất là trưởng thành, cố gắng, biết sống tử tế và không vô ích làm khổ sự đầu tư của bố mẹ. Một người con hiểu thương không phải là người lúc nào cũng nghe lời, mà là người biết suy nghĩ trước khi hành động, biết ơn trước khi đòi hỏi và biết sắp xếp cuộc sống sao cho tốt đẹp.
Có thể bạn quan tâm: 4 Phạm Ngọc Thạch, Phường Bến Nghé, Quận 1: Điểm Đến Đáng Chú Ý Giữa Trung Tâm Sài Gòn
Ông bà và những người thầm lặng góp phần
Trong hành trình trưởng thành của mỗi người, không chỉ có cha mẹ mới biết nhường nhịn và yêu thương. Ông bà, cô chú, anh chị hoặc những người lớn tuổi trong gia đình cũng có vai trò rất quan trọng. Họ có thể là người kể cho con nghe những câu chuyện về quê hương, về lịch sử, về những nỗi khó của thời thơ ấu. Họ dạy con biết trân trọng món ăn gia đình, biết giữ gìn nền mới và biết cảm thông với hoàn cảnh của người khác.
Nhiều trẻ em được ông bà đưa đón, nấu ăn, trông nom khi cha mẹ bận việc. Có những người thất nghiệp tay chân, nhưng những lời khuyên của họ lại thật sự sâu sắc. Có những người không có học vấn cao, nhưng kinh nghiệm sống của họ lại giúp con tránh được nhiều sai lầm. Bởi vậy, sự trưởng thành không chỉ được xây bằng kiến thức trong sách vở, mà còn được nuôi dưỡng bằng kinh nghiệm, lời khuyên và tình thương của nhiều thế hệ.
Mỗi người lớn có thể không trực tiếp “xây dựng” từng viên gạch trong cuộc đời một đứa trẻ, nhưng những lời nói thiện cảm, những hành động nhỏ nhoi vẫn góp phần tạo nên một tâm hồn lành mạnh. Đó có thể là câu nói dặn cháu không được bỏ rơi người đã giúp mình lúc khó khăn, hoặc lời dạy rằng sự giàu có nhất không phải là sở hữu nhiều tài sản, mà là có lòng biết ơn và sẵn lòng chia sẻ.
Thầy cô là người mở những cánh cửa tri thức
Sau gia đình, trường học là không gian quan trọng thứ hai giúp trẻ em trưởng thành. Thầy cô không thể thay thế vai trò của cha mẹ, nhưng lại giúp mở rộng thế giới quan của học sinh. Nếu cha mẹ dạy con biết cách sống, thì thầy cô dạy con biết cách học, cách suy nghĩ và cách nhìn nhận sự phức tạp của cuộc đời.
Một giáo viên giỏi không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn truyền cảm hứng. Có thầy dạy toán để học sinh hiểu rằng sai sót là một phần bình thường của quá trình học tập. Có cô dạy văn để học sinh biết đặt câu hỏi, biết lắng nghe và biết thấu hiểu cảm xúc của nhân vật. Có người dạy lịch sử để học sinh nhớ về quá khứ, biết trân trọng thành quả của cha ông, dân tộc. Bên cạnh đó, những lần thầy cô kiên nhẫn giải thích lại bài giúp học sinh tin vào bản thân, cũng là những viên gạch quan trọng.
Không phải lời khuyên nào cũng đúng, không phải mọi phương pháp đều hoàn hảo. Có lúc thầy cô nói nghiêm khắc quá mức, có lúc giáo viên không nhận ra nỗi buồn của học sinh, và cũng có những lựa chọn giáo dục chưa thực sự phù hợp. Tuy vậy, sự tử tế và năng lực của phần lớn thầy cô vẫn đóng góp to lớn trong việc xây dựng nền tảng cho các thế hệ tương lai. Một học sinh được tin tưởng, được khuyến khích và được tôn trọng sẽ dần hình thành lòng tự trọng, khả năng tự học và tinh thần trách nhiệm.
Bạn bè có thể cùng xây hoặc làm rơi
Trường học không chỉ có thầy cô mà còn có bạn bè. Bạn bè có thể là người bạn đầu tiên khi ta vui, cũng có thể là người khiến ta buồn khi bị cô lập, trêu chọc hoặc hiểu lầm. Vì vậy, ảnh hưởng của bạn bè có thể rất lớn đối với sự phát triển của một người.
Một nhóm bạn tốt khuyến khích nhau học tập, chia sẻ kiến thức, gìn giữ sự trung thực và giúp nhau vượt qua khó khăn thì sẽ cùng xây dựng nền tảng trưởng thành. Ngược lại, nếu bạn bè kéo nhau vào những thói quen xấu như trốn học, nói dối, bạo lực, sử dụng chất kích thích hay đặt quá nhiều giá trị vào hình ảnh bên ngoài, chúng có thể làm suy yếu hành trình ấy. Chính vì thế, việc chọn bạn và biết giữ mối quan hệ lành mạnh cũng là một kỹ năng quan trọng.
Tôn trọng bạn bè không có nghĩa là phải đồng ý với mọi ý kiến của họ. Một người trưởng thành biết lắng nghe, biết giải thích và biết từ chối khi được yêu cầu làm điều sai. Họ cũng biết bảo vệ bản thân mà không làm tổn thương người khác. Tình bạn đẹp không được xây trên sự ghen tị, phán xét hay ép buộc, mà được xây trên sự chân thành, cùng chia sẻ và tôn trọng lẫn nhau.
Bản thân là người kiến tạo chính cuộc đời mình
Dù cha mẹ, thầy cô và bạn bè có quan trọng đến đâu, người xây dựng sự trưởng thành trong đời không thể thiếu chính mỗi người. Một người có thể được yêu thương rất nhiều nhưng nếu luôn phó mặc cuộc đời cho người khác thì sẽ khó trở nên trưởng thành. Có thể được dạy dỗ nhiều nhưng nếu không chịu học hỏi thì tri thức sẽ không trở thành vốn sống. Có thể được che chở nhưng nếu không biết chịu trách nhiệm thì sự che chở chỉ khiến người đó yếu đuối hơn.
Sự trưởng thành bắt đầu khi con người nhận ra mình có quyền lựa chọn và có trách nhiệm với lựa chọn ấy. Học sinh không thể đổ lỗi cho việc mình lười học, bạn bè rủ rê, cha mẹ không nhắc nhở hoặc hoàn cảnh khó khăn. Học sinh phải tự xây dựng kế hoạch, tự phân bổ thời gian, tự tìm cách bù đắp kiến thức và tự chịu hậu quả của hành động của mình. Khi làm tốt, họ biết công nhận điều tốt đẹp; khi làm sai, họ biết nhận lỗi và sửa chữa chứ không tìm người đổ lỗi.
Có thể bạn quan tâm: AEON Mall Tân Phú Mở Cửa Lúc Mấy Giờ? Thông Tin Giờ Hoạt Động Mới Nhất
Bản thân tự xây dựng sự trưởng thành còn bao gồm việc biết nhìn nhận bản thân. Ta cần hiểu điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và giới hạn của mình. Biết mình giỏi gì để phát huy, biết mình còn thiếu gì để học hỏi là bước đầu của sự tự hiểu. Một người trưởng thành không cố giả vờ hoàn hảo, cũng không vì những khuyết điểm mà tự hạ thấp. Họ chấp nhận thực tại, học cách cải thiện và tiến bộ từng ngày.
Quyền tự chủ cũng rất quan trọng. Người trưởng thành biết tự quyết định những việc phù hợp với tuổi tác và hoàn cảnh, nhưng vẫn biết lắng nghe lời khuyên của người có kinh nghiệm. Họ không phản đối mọi thứ chỉ vì muốn chứng minh mình đã lớn, cũng không tuyệt đối phụ thuộc vào ý kiến của gia đình. Tự chủ không phải là hành động chống lại cha mẹ, mà là khả năng suy nghĩ, cân nhắc và đưa ra quyết định có trách nhiệm.
Xã hội cũng là người cùng xây dựng
Ngoài gia đình và nhà trường, sự trưởng thành còn chịu ảnh hưởng của cộng đồng và xã hội. Một xã hội có luật lệ rõ ràng, đời sống an toàn, cơ hội giáo dục công bằng và những giá trị tử tế sẽ giúp trẻ em lớn lên trong môi trường lành mạnh. Ngược lại, nếu xã hội quá ưu ái bạo lực, phân biệt giàu nghèo, chạy theo lối sống phùm nhãm hoặc đánh giá con người chỉ qua vật chất thì nhiều người có thể bị ảnh hưởng tiêu cực ngay từ sớm.
Vì vậy, trách nhiệm xây dựng thế hệ trẻ không chỉ thuộc về từng gia đình. Chính quyền, các tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng địa phương và mỗi công dân đều có thể tham gia tạo nên một môi trường tốt đẹp. Những chương trình hỗ trợ trẻ em tiếp cận giáo dục, những người lớn làm gương trong cộng đồng, những cơ sở dịch vụ cần thiết cho người dân hay hành động giúp đỡ người yếu thế đều góp phần xây dựng “vạn lý trường thành” cho thế hệ sau.
Tôn trọng người lớn, giữ gìn không gian công cộng, bảo vệ môi trường, ứng xử lịch sự và giúp đỡ người gặp khó khăn không phải là những việc quá xa vời. Chỉ cần mỗi người làm đúng phần việc của mình, xã hội sẽ trở thành nơi mỗi thế hệ có thêm động lực lớn lên.
Làm thế nào để cha mẹ góp phần xây dựng sự trưởng thành?
Cha mẹ không thể xây dựng tương lai của con bằng cách kiểm soát mọi việc con làm. Một đứa trẻ cần được yêu thương, nhưng đồng thời cần có không gian để tự quyết định, tự thử nghiệm và tự chịu trách nhiệm. Một sự bao bọc quá mức có thể khiến con thiếu tự tin hoặc sợ hãi khi phải đối mặt với khó khăn. Ngược lại, nếu cha mẹ quá lạnh lùng, thiếu quan tâm hoặc chỉ quan tâm đến thành tích, đứa trẻ cũng dễ cảm thấy cô đơn.
Để góp phần xây dựng sự trưởng thành, cha mẹ nên lắng nghe con nói với tâm thế tôn trọng. Khi con mắc lỗi, hãy giúp con hiểu sai ở đâu và cách sửa, thay vì chỉ mắng hoặc so sánh với người khác. Khi con thành công, hãy khuyến khích con tiếp tục cố gắng, nhưng đừng biến lời khen thành sự phụ thuộc vào sự công nhận. Khi con gặp khó khăn, hãy dạy con cách bình tĩnh tìm giải pháp. Nếu không thể giải quyết ngay, cha mẹ có thể lắng nghe và cùng suy nghĩ, nhưng không nên thay con quyết định mọi việc.
Cha mẹ cũng nên làm gương về sự chịu khó, sự ngay thẳng và cách đối xử với người khác. Một lời nói bình tĩnh có thể dạy con cách kiềm chế cảm xúc. Một lần xin lỗi chân thành có thể dạy con biết nhận trách nhiệm. Một cuộc trò chuyện về công bằng có thể giúp con hiểu rằng sức mạnh không đến từ việc luôn ép người khác. Bên cạnh đó, cha mẹ cần tạo cho con sự ổn định trong sinh hoạt, bởi sự an toàn và nhịp sống quen thuộc giúp trẻ có nền tảng tâm lý vững vàng.
Quan trọng nhất, cha mẹ nên để con biết rằng sự trưởng thành không đồng nghĩa với việc phải hoàn hảo. Mỗi người có hoàn cảnh, sở thế và tốc độ phát triển khác nhau. Có người sớm thành thái trước mặt xã hội nhưng lại còn bồn chồn trong tâm lý; có người ít nói nhưng hiểu biết sâu sắc; có người thành công trong học tập nhưng cần thời gian để làm chủ kỹ năng sống. Vì vậy, sự yêu thương đúng lúc không phải là áp đặt một khuôn mẫu, mà là giúp mỗi người tìm thấy con đường phù hợp với bản thân.
Lời cảm ơn không nên trở thành gánh nặng
Nhiều người trưởng thành nhìn lại sẽ thấy mình mắc nợ cha mẹ vì những gì bố mẹ đã dành cho mình. Tình cảm ấy xuất phát từ sự biết ơn và cũng cho thấy mức độ lớn lao của bố mẹ. Nhưng sự biết ơn không nên được hiểu là phải phục tùng, phải hy sinh mọi mục tiêu hoặc phải sống theo kỳ vọng của bố mẹ mà không có sự đồng thuận.
Một người con có thể cảm ơn bằng cách sống ngay thẳng, chăm sóc sức khỏe bố mẹ khi họ già yếu, để tâm tới công việc và giúp đỡ anh chị khi có thể. Đó là những cách thể hiện tình thương cụ thể, thiết thực. Bên cạnh đó, người con nên cố gắng trở nên tốt đẹp hơn mỗi ngày, không để món quà của bố mẹ trở thành vô nghĩa. Khi cha mẹ còn khỏe, hãy dành thời gian trò chuyện, lắng nghe và tận hưởng những khoảng thời gian bình yên bên họ. Sự hiện diện chân thành đôi khi còn quý hơn nhiều món quà lớn.
Cha mẹ cũng cần biết nhận sự chăm sóc của con, không nên luôn đóng vai người hy sinh một cách im lặng. Mối quan hệ tốt đẹp nhất giữa hai thế hệ là sự tôn trọng, chia sẻ và thấu hiểu. Con trưởng thành có thể nói: “Con muốn nghỉ ngơi” và cha mẹ có thể dành khoảng thời gian để chăm sóc mình. Mối quan hệ ấy sẽ bền vững hơn vì tình yêu không phải là sự giao dịch.
Sự trưởng thành là quá trình, không phải đích đến
Có người nghĩ rằng trưởng thành là lúc đạt đến một vị trí, có gia đình, có con cái hoặc kiếm được nhiều tiền. Những thành tựu ấy có giá trị, nhưng chúng không phải là tiêu chuẩn duy nhất để đánh giá một con người. Một người có thể giàu có nhưng vẫn thiếu trách nhiệm; cũng có thể chưa giàu có nhưng sống ngay thẳng, biết thương yêu và biết vượt qua khó khăn.
Sự trưởng thành là quá trình từng ngày mở rộng khả năng hiểu biết, ứng xử và chịu trách nhiệm. Hôm nay, ta có thể làm chủ tốt một việc; ngày mai, ta cần làm chủ tốt việc khác. Hôm nay, ta biết tha thứ; ngày mai, ta cần biết giữ lời hứa. Hôm nay, ta chịu đựng sự thất vọng; ngày mai, ta cần biết tìm lại hy vọng. Quá trình ấy không có dấu hiệu báo rằng bản thân đã hoàn tất vĩnh viễn.
Mỗi lần vấp ngã rồi tự đứng dậy là một bước tiến. Mỗi lần biết nhận lỗi là một viên gạch mới. Mỗi lần giữ được lời hứa dù không ai nhìn thấy là một chứng minh cho sự trưởng thành. Mỗi lần giúp người khác mà không đòi hỏi gì là một đóng góp thầm lặng nhưng bền lâu cho cuộc đời.
Kết luận: Ai là người xây dựng vạn lý trường thành?
Nếu phải chọn một câu trả lời ngắn gọn, cha mẹ là những người đầu tiên xây dựng hành trình trưởng thành của mỗi người. Họ cho ta mái nhà, miếng ăn, tình thương, những lời nhắc nhở và cả những tổn thương âm thầm để ta có thêm sứ mạnh bước đi. Ông bà và những người thân thiện cũng góp phần bằng kinh nghiệm, trải nghiệm và sự tinh tế của mỗi tuổi xuân. Thầy cô giúp ta mở rộng kiến thức, bạn bè giúp ta biết chia sẻ và trưởng thành, còn xã hội tạo ra bối cảnh để mỗi người có thể lớn lên.
Nhưng nếu ai đó hỏi người thực sự hoàn thành hành trình xây dựng sự trưởng thành ấy thì câu trả lời cuối cùng vẫn là chính mỗi chúng ta. Không ai có thể suy nghĩ thay ta, lựa chọn thay ta hay sống thay ta. Cha mẹ có thể mở cánh cửa, thầy cô có thể trao ngọn đèn, bạn bè có thể nắm tay, nhưng bước đi và giữ vững bước đi vẫn là trách nhiệm của chính người đang hành trình.
“Vạn lý trường thành” không phải là con đường dễ dàng, cũng không phải là con đường được xây bằng một khoảnh khắc hay một quyết định duy nhất. Nó được tạo nên từ vô số ngày thông thả, những lần được tha thứ, những bài học rút ra từ sai lầm và cả những người âm thầm hy sinh vì tương lai của thế hệ sau. Khi hiểu được điều ấy, mỗi người sẽ biết trân trọng những người đã đi trước, biết mạnh mẽ hơn trong hiện tại và biết sống sao cho những người đến sau có một nền tảng vững chắc hơn.